Merhaba,

Bilgisayar ekranından dünyayı seyrederken evinin penceresinden bakmayı unutmayanlara, google amcaya sormadan da ortaokul coğrafya dersinde öğrendiklerini hatırlayanlara, her adımını dünyaya ilan etmeden de yaşayabilenlere, gerçek işlerini sanal işlerinden üstün tutabilenlere...

Bilgileri ve görselleri yansıtan dokunmatik masalar, vucut değerlerinden hava durumuna kadar pek çok şeyi gösteren akıllı saatler, kendini frenleyemeyen sahibini uyaran elektronik çatallar, çocuklara eğlenceli tuvalet eğitimi kazandıran ipadli lazımlıklar, kağıt gibi bükülüp katlanabilen tabletler (paper tab), kalp atışını ve yaktığı kaloriyi gösteren dokunmatik tişörtler ve daha sayamadığımız neler neler.

Teknolojiperest bir dünyada insan önce üretiyor sonra ürettiklerinin esiri oluyor. Zekası, bilgisi, merakı ve tecrübesi sayesinde elde ettiklerini akıllıca ve yerli yerinde kullanma sanatını kazanamıyor. Efendilikten köleliğe giden adım da tam bu noktada başlıyor. Dış dünyayla ilişkilerini, insanlarla bağlarını makineler, cihazlar üzerinden düzenlemesi yeni ve yabancı bir insan modeli oluşturduğu gibi kendini hızlı, eksiksiz, hatasız, kudretli, olağanüstü hatta ölümsüz hisseden bir azman yaratıyor. Kendi sonunu hazırlayan şımarık, ukela fakat zavallı bir varlık...

Üretilen buzdolapları kadar soğuk ilişkiler, sevdiğinin gözleri yerine televizyona mıhlananlar, arkadaşlarının ahvalinden bihaber olup son model tabletin özelliklerini sayabilenler, canı sıkıldığında kapa düğmesine basıp akrabalarına makine muamelesi yapanlar, kullan/at kültürünün bir vecibesi olarak arkadaşıyla işi bittiğinde rehberden silenler. Asrın vazgeçilmez hammaddesi plastikler kadar kaypak, etrafa zararlı, asalak; çelik kadar sert, soğuk ve acımasız.

Z nesli... tekno-çocuklar... dijital kuşak... nasıl ama çok havalı isimler değil mi, tıpkı çok yakında fazla şişirilmeden dolayı patlayacak balonlar kadar havalı. Henüz çorabını, atletini giyebilecek yaşa gelmeden elektronik aletlerle odası doldurulan çocuklar. Beyin gelişimi tamamlanmadan tertemiz zihni sanal dünyanın entrikalarıyla zehirlenen, sosyalleşemeden sanallaşan yavrucaklar. Kuşu kediyi ekrandan izleyen, öldürdüğü karakter başına puan alan, tek hedefi bir sonraki bölüme geçmek olan yumurcaklar. Ebe sobe oynamaktan terleyeceği, top oynarken ayakkabılarını eskiteceği, ceplerine çakıl taşları dolduracağı, yağmur sonrası ortaya çıkan salyangozları inceleyeceği yaşlarda varsa evlerin sanal köşelerine, olmadı internet kafelere mahkum tutsaklar. Modern hayatın sunduğu sihirli oyuncaklar karşılığında değiş tokuş yapılan şeyse bir daha ele geçmeyecek olan güzelim çocukluktur.

Affan dedeye para saydım,

Sattı bana çocukluğumu.

Artık ne yaşım var ne de adım;

Bilmiyorum kim olduğumu.

Hiç bir şey sorulmasın benden;

Haberim yok olan bitenden.

Bu bahar havası, bu bahçe;

Havuzda su şırıl şırıldır.

Uçurtmam bulutlardan yüce,

Zıpzıplarım pırıl pırıldır.

Ne güzel dönüyor çemberim;

Hiç bitmese horoz şekerim!

(CAHİT SITKI TARANCI)

İnsanoğlunu her anlamda dengede tutan hassas bir ölçü vardır; işte bunun ayarlarıyla oynandığında tuhaflıklar, sıkıntılar başlar. Kendilerini tutamayanlar, ölçüyü aştığında sosyal yaraların açılmasına sebep olurlar. Türlü oyunlar ve cazibelerle müptelası kıldığı gençleri hastanelerin sanal bağımlılık tedavi merkezlerinde (Sabatem) normal hayata döndürmek için ne çileler çekilir. Aile içi iletişimi engelleyen, huzur bırakmayan, yuvaları dağıtan, çocukları eve hapseden, sohbetlerin tadını tuzunu kaçıran sanal  bağımlılığının da tedavisi var mıdır? Camilerde bile huşunun kabus bir melodiyle bölünmesi cep telefonu düşkünlüğünün çılgın bir tezahürüdür. Koyu bir sohbetin tam ortasında gelen aramayı ille de cevaplamak telaşındayken kişi karşısındakinin zamanından neler çaldığını hiç hesaplamaz. Müzik ruhun gıdasıdır diye kulaklıkları takıp kendinden geçmek, aslında sorumluluktan kaçışın en kolay yoludur. Seyredilen bir manzarayı zihnine ve ruhuna nakşetmek yerine fotoğraflayıp sosyal paylaşıma atmak yeni türeyen bir zevk olsa gerek. İçimizden bazı aklı selim sahibi insanlar tüm bunları dünyaya haykırmak ve tehlikeye dikkat çekmek üzere İstanbul'da ilk defa gerçekleşecek olan Uluslararası Teknoloji Bağımlılığı Kongresi düzenleyecekler. Bu türlü çalışmaları hem kendimiz hem çocuklarımız adına takip etmek icap eder.

Teknoloji korkulup kaçılması, uzak durulması gereken bir canavar olmamakla beraber, hayatlarımızı ele geçiriş hızı ürkütücü. Yukarıda sayıp döktüğümüz hususlar bizim için de, çocuklarımız için de geçerli. Bu kontrolsüzlüğün önüne geçmek herhalde ancak teknolojiyi doğru kullanmayı öğrenmekle ve çocuklarımıza öğretmekle mümkündür. Teknolojik imkanları çocuklarımızdan esirgemeden, bir laptop ya da tableti, gücümüz nisbetinde, çocuklarımızın erişebileceği bir mesafede bulundurmak, sürekli bir özenti içinde olmalarının önüne geçebilir. Fakat ebeveynlerin bu konuda esas yükümlülüğü bu aletleri kullanmayı öğrenmek, çocuklarını çoğu zaman gerçek dünyadan çok daha zararlı olabilen sanal dünyada başıboş bırakmamaktır. Teknolojik ilerlemeden kaçmaya çalışmak, sahildeki birinin tepesinde beliriveren tsunami dalgasından kaçmaya çalışması gibi, imkansız bir iş. Sağ kalmak için, sörfçülerin yaptığı gibi, bu dalgayı sürmek gerek.

Hindistanlı bir eğitimcinin yaptığı çok ilginç bir araştırma var çocukların kendi kendine öğrenmesiyle ilgili (şu adreste bulunabilir www.ted.com); daha once hiç bilgisayar ya da internet görmemiş ortalama bir çocuk internet bağlantısı, ekran ve dokunmatik fare ile karşılaştığında bunları kullanmayı çözmesi yaklaşık sekiz dakika sürüyor. Durum ortada. Iş bize düşüyor. Teknolojiyi hayatımızın normal bir parçası haline getirmek, ve bunu çocuklarımızı toz topraktan mahrum bırakmadan başarmak için kolları sıvayacağız. Hem ebeveynler hem eğitimciler olarak teknolojiyi kullanan ama onsuz da iş bitirebilen çocuklar için çabalacağız artık. Biz okuldayken, üniversitedeyken, ödevler hazırlarken mezun olurken tezler yazarken google yoktu. Şimdi ilkokul ikinci sınıf talebesi hayat bilgisi dersi için hazırlaması gereken powerpoint sunumunu google olmadan yapabilir mi acaba? Akıllı telefonundaki kıble bulma uygulamasını kullanmadan güneşe bakıp yönünü tayin edebilir mi? Motorla Üsküdar’dan Beşiktaş’a geçerken maillerine bakmak yerine gözlerini kapatıp yüzünü rüzgara verebilir, yosun kokusunu duyabilir mi? Bir gün pat diye internet ortadan kalksa, google olmasa, aletler işe yaramasa, yaşayabilir mi? Yaşayabilmelidir. Kendi ellerine güvenebilmelidir. Maksat budur, yoksa gelişime, ilerlemeye sırtını dönmek değil. Dememiz o ki; adabı muaşeret öğrenmenin yetmediği bu asırda bir de teknoloji kullanma adabı ve kültürünü yerleştirme gayretinde olmalıyız.

Selametle.

------------------------------------------------

Hatice Abla Köşesi

Bu ay nefis iki içecek sunuyoruz yaklaşan sıcaklar için. Biri Şam Şarabı diye bilinen bir içecek. Biliyorsunuz şarap Arapça'da meşrubat demek, yani içecek kısaca. Meşrubat da şarabın çoğulu zaten. Neyse, yapılması gereken şey basit; bir litre elma suyu, bir şişe soda, dilimlenmiş bir portakal, bir elma, bir limon, nane yaprakları, hepsini bir sürahiye doldurup buzdolabında uzunca bekletiyorsunuz, mümkünse servis yapmadan önceki akşam hazırlanması daha iyi olur. Servis yapılacağı zaman başka bir sürahiye ya da karafa süzüp sofraya alıyorsunuz, soğuk soğuk enfes oluyor, hele iftar sofralarında! 

Bütün yaz için en basit tarif ise bildiğimiz su, sadece sürahiye rutin olarak birkaç dal taze nane ve birkaç dilim limon ekliyorsunuz, buzdolabında bekleyince daha sağlıklı korunuyor. Hele İstanbul temmuzunda o kadar ferahlatıcı oluyor ki! Afiyet şifa olsun...  

Merhaba,

Nerede olması, nerede durması gerektiğini bilenlere; bir nefescik de olsa düşünebilenlere; haramı görünce 'bünyem kaldırmaz 'deyip geri çekilenlere; özgürlükle soytarılığı karıştırmayanlara; uçurumlardan korunmak için sınırlara riayet edenlere...

Kasapta at eti, sucukta domuz, jelibonda jelatin, kolada alkol... var mı arttıran? Yoğurtta jelatin, peynirde domuz katkısı, ekmekte kıldan elde edilen maddeler, tavukta akla gelmeyecek ilaçlar, sebze meyvede hormon, balda şeker, kaşarda kimbilir ne... koruyucular, lezzet arttırıcılar, o katkı maddesi, bu kanserojen madde. Yediklerimizin hangi biri sağlam acaba, ya da sağlam bir şey kaldı mı, herkesin aklındaki soru. Bu sorunun yanı sıra, son günlerde akıllarda beliren başka bir soru: büyük bir rahatlıkla domuz servisi yapan lokantalar, bu lokantaların hızla artan sayısı, her yerde olmaları, ve oralarda yiyen içen her türlü kesimden insan nereden çıktı? Bununla birlikte akıllarda, ya da vicdanlarda sızlayan “imaj” meselesi.

Giderek yükselen kızgın sesler, bir kez görüldükten sonra bir daha unutulmayan tuhaf görüntülere tepki içeriyor. Menüsünde domuz içeren yemeklerini minik, gülümseyen bir domuzcuk resmiyle belirten gayet açık sözlü bir işletmede gönül rahatlığıyla oturup yemek yiyen her kesimden insan görüntüsünün zihinlerde normalleşmemesi gerekiyor. Alkol servisi yapan lokantalarda yemek şöyle dursun, içki satan yerlerden alışveriş yapmama gayreti içinde olan şuur sahibi insanların üzerinden bin yıl geçmedi henüz, hala yaşıyor bu insanlar, ve bu davranış bir efsane değil. O halde şimdiki vaziyet nerden icab ediyor? Yakın zamana kadar alkol kullanmayan insanların gidebileceği doğru düzgün bir mekan dahi yoktu, bir değişiklik yapmak isteyen kebapçılara giderdi olsa olsa. Şimdi her türlü tercih için her türlü imkan mevcut. Elli metre ötede alkol ve domuz servis etmeyen işletme dururken, neden şekli şemali belli insanlarımız bu son derece önem arz eden hassasiyeti unutuyor? Şekil şemal bir yana dursun, son derece sağlıksız ve zaten her müslümana haram olan iki çok önemli unsurun bu kadar yaygın olması çok mu makbul bir iş de, kimse ses çıkarmıyor? Çok mu kafamız karıştı da esasları unuttuk?

Kimlik ve kişiliğimizle dalga geçen, yeme-içme hatta konuşma adabından yana nasipsiz, bereketsiz, sağlıksız ortamlara niye gider olduk sahi? Sokaklara taşmış masa-sandalyeler, ulu orta konuşma ve görüntüler, ne idiği belirsiz şeyleri gürültü-patırtı içinde yemeye çalışanlar... Mekanın, servisin, müziğin bir kalitesi; servis edilen yemeklerin de sağlıklı ve helal olması gerekmiyor mu artık? İçki sofrasına oturmakla içkili mekanda oturmak arasında bir fark var mı? Domuz servis edilen yerde domuzsuz yemekler de aynı mutfakta aynı malzemeyle pişmiyor mu? Girerken taşıdığımız değerleri kapısından çıkarken kaybediyorsak eğer işimiz olmamalı o mekanlarla bizim.

Dünyanın üç büyük mutfağından biri bizim topraklarımızdan nam salmış tüm dünyaya. Bizse bunu takdir etmekten aciz; önümüze ne koysalar öğütür hale geldik. Damak tadımıza, yöresel lezzetlerimize, sağlığımıza, usullerimize kastetseler de müdavimi olup destekliyor bazılarımız. Bivefa değiliz biz! Adına da lezzetine de aşina olmadığımız mekanlarla işimiz olmaz bizim. İsmi gibi ak pak olan, ayrılırken 'Allah bereket versin' diye duayla uğurlanan müesseselerin müşterisiyiz...

Öyle ya sofralarımız hem ruhlarımızı doyurmalı hem midelerimizi. Besmeleyle başlanmalı, muhabbetle yenmeli, şükürle bitmeli. Yediklerimizin nimet olduğunu unutturuyor; sevdiklerimizle beraberliğimizin zevkini yaşatmıyorsa listemizden çıkmalı bu adresler. Havası, cakası içinse eğer bir an için durup nedenini sormalıyız kendimize. İçine itildiğimiz şaşkınlığı, telaşı, koşuşturmayı bir kenara bırakıp bizlere unutturulan soruları sormalı ve cevaplarını bulmalıyız sabırla.

Manzaraya biraz daha geriden bakınca karşımıza daha büyük bir resim çıkıyor; manevi hassasiyetlerin kayboluşu yeme içmeden ibaret değil. Tavır, edeb, şekil, bakış, duruş, ses, üslub, öncelikler hep birbirine bağlı olarak daha aşağı ve daha aşağı çekilmiş meğer. Manevi öğretide diri bir kalbin ilk şartının helal lokma yemek olduğu düşünülünce, bu manzara da anlam kazanıyor. Yani ki bu tür mekanlarda yiyip içince, alışverişte bulununca, görülünce “istediğim yerde bulunurum, hepsine gücüm yeter” imajı çizdiğimizi zannederken, en önemli hususiyetlerimizi kaybediyoruz. Buna değer mi değmez mi diye sormak bile abes. Edebiyle oturup kalkmak çağdışı, bunaltıcı, sıkıcı addedilip; züppelik etmek özgürlük olarak algılanıyor.

Sanki yeni bulunmuş bir hak gibi oldu “özgürlük” bugünlerde, herkesin diline doladığı, türlü çeşit durumlarda “ben özgür bir insanım” deyip de sığınıverdiği liman oldu. Herkese göre farklı özgürlük; bir mahkuma sorsanız parmaklıklar ardındaki dünya, öğrenciye göre sınavlar sonrası hayat, çalışanlar için mesai bitimi, ev hanımı için çocukların okul saati. Ya daha başka hassasiyetleri olanlar için, bizler için neyi ifade ediyor özgürlük? Her yerde her şekilde olmak mı? “Trend”lere uymak, hava atmak, yeterince paramız olduğunu kanıtlamak için hiçbir tarafımıza yakışmayan yerlerde görünmek, oturmak özgürlüğün bir ifadesi olabilir mi? Bir yerlerde bir yanlışlık, bir kopukluk olmalı. Ya “özgür” ne demek onu bilmemekten, ya sonradan görmelikten, ya muhtelif komplekslerden, ya da belki en kötüsü duyarsızlık, boşvermişlikten, hiçbir derinlik ihtiva etmemekten, düşünmemekten, umursamamaktan. 

Sizlere gerçek bir özgürlük destanı anlatalım mı?

Şeyh Şamil, imam olduktan sonra 1834'ten 1859'a kadar, her yönüyle üstün Rus ordusuna karşı Kafkasya'da mücadele vermiş büyük bir kahramandır. Rusların 10 bin kişilik ordularına karşılık Şeyh Şamil, 3 bin kişiyle karşı koyuyor ve aylar süren kanlı savaşlar yapıyordu. Ruslar geçtikleri yerlerde ormanları yakıp yıkıyor, bir tek canlı bırakmıyorlardı. Şeyh Şamil ve askerleri, 6 Eylül 1859'da Gunip'te, Rusların 70 bin kişilik askerine karşı bir kaç bin askeriyle kahramanca savaşmış ve bir kaç yüz kişi kalıncaya kadar direndikten sonra teslim olmuşlardır. İmam Şamil, aile efradı ve 40 kadar mücadele arkadaşı Petersburg'a Çar'ın sarayına götürülür. Rus Çarı 2.Aleksandır tarafından, sarayın kapısında hayrete düşülecek derecede nazik karşılanır. Çar, babası Nikola'ya ve ihtişamlı ordularına tam yirmi beş yıl Kafkasya'yı zindan eden, zamanın bu en büyük kahramanını karşısında görür görmez, yüzünden ve sakalından hayranlıkla öpmekten kendisini alıkoyamaz. Şeyh Şamil'e, Çar'ın sarayında bir gün ziyafet verilir. Aylardır, belki de yıllardır midesine doğru dürüst yemek girmeyen Şeyh Şamil ve yanındakilerin iştahla yediği yemeği seyreden Çar, bir ara İmam Şamil'e, ''Bu gidişle beni de yiyeceksiniz deyince'' Şeyh Şamil, ''Endişe etmeyin, bizim dinimizde domuz eti yemek haramdır'' der.

Peki sen kimsin, hangisisin? Zira ya yaşadığına inanır insan, ya inandığı gibi yaşar. Vesselam.

Hatice Abla Köşesi

Gripler bitmek bilmiyor. Bu ay öğrenip hemen deneyip çok da faydasını gördüğümüz “atom” çayını paylaşıyoruz sizlerle: birkaç parça taze zencefil ve dilimli yarım limonu kaynatalım, ılınınca bal ekleyip içelim. Mümkünse limon dilimleriyle zencefili de çiğnemek daha da faydalı. Şifa olsun. 

Merhaba,

Etrafındaki insanların da en az kendisi kadar yaşama hakkı olduğunu anlayanlara, birbirimizin külüne muhtaç olduğumuzu idrak edenlere, “bugün sana yarın bana” mantığıyla hepimizin nihayetinde aciz birer beşer olduğunu görenlere...

Geçen iki ayki konumuzda belirttiğimiz gibi, eskiden toplumun içindeki birey hem toplumsallığını hem bireyselliğini aynı anda idrak edebiliyorken, bugün ben merkezci dünyamızda kendini yere göğe sığdıramıyor. Ben de ben, ben de ben... tasavvuf geleneğimizdeki benden yani eksik olan küçük cüzden geçip gerçek teklikte vücud bulmak düsturu, insanı sadece kendinden ibaret olmayan bir dünyada bütünün bir parçası olma bahtiyarlığına eriştiriyordu. O gelenekle yoğrulmuş olduğumuz için yine de şanslıyız, fakat aynı zamanda bu diğergamlığı hızla kaybediyoruz. Bu ay da bu hızlı kaybedişin kurbanlarından biriyle ilgili, “komşuluk”la ilgili konuşmak istiyoruz.

Biz topluluk içinde yaşamak üzere yaratılmışız, ayarlarımız buna göre tanzim edilmiş. Topluluk içinde yaşamak demek, şu fani dünyada Allah’ın yaratmaya değer gördüğü her bir “öteki” kişinin de yaşama hakkı en az benim kadar var demek. Kocaman kalabalık şehirlerde yaşayan insanlar olarak zaten bildiğimiz, bilmek zorunda olduğumuz bu konudan neden bahsediyoruz? Çünkü gördüğümüz kadarıyla artık kimsenin kimseye tahammülü yok, komşular arasında en basit en günlük tarafından otopark kavgası çıkıyor. Halılar artık camda vurulmuyor belki ama çamaşırlar, paspaslar alt komşunun camına balkonuna bakılmadan çırpılıyor; çöpler karşı apartmanın önüne bırakılıyor, mahallede kim ölmüş kim kalmış kimsenin haberi yok, umurunda da değil.

Sosyologlara göre giderek bireyselleşiyormuşuz, daha türkçesi bencilleşiyoruz işte. Hadi tıbbi bir tamlama kullanalım da daha afilli olsun; yardımlaşan-paylaşan toplumdan 'prozac toplumuna' dönüşüyoruz. Sorumluluğum artar endişesiyle konu-komşudan uzaklaşanların; zarar gelir kaygısıyla insanlardan kendini dışlayanların yalnızlığına ve mutsuzluğuna çare olsun diye içilen prozac. Sevinçler paylaşıldıkça artar; üzüntülerse azalır düsturu unutulduğunda kişi mutluluğunu kendine bir kahve yaparak kutlayacak, biriktirdiği dertlerini de bütçesine uygun bir psikoloğa içini dökerek bir süreliğine rahatlayacak. Komşuyu kim ne yapsın? Mazaallah hasta olur çorba pişirmek zorunda kalırsın; bunalır çoluk çocuğuna göz kulak olman gerekir;selam verirsin borçlu çıkarsın. Neme lazım, heybetli ol ki yaklaşamasınlar. Ama uzaktaki arkadaşlarınla görüş, konuş, buluş, telefonlaş. Nasıl olsa görüştüklerin komşun olmadığı sürece sorumluluğu da olmaz. Olsa da sen uzaktasın ya, sana düşmez...

Oysa apartmana girip çıkarken, yoldan geçerken içten bir gülümseyerek selamlaştığımız komşu hayatı güzelleştirir, evimizi daha sevimli hale getirir, yaşadığımız yeri sevdirir. Mahallenin bir parçası olmak tüm toplumun parçası olmak, yabancılaşmamak demektir. Mahallenin bir parçası olmak için arada komşulara çaya kahveye uğramalı, birinin bir telaşı olduğunda yardıma koşmalı, derdi olanla paylaşmalı, sevinci olanla sevinmeli. Bilfiil mahallenin içinde olmalı yani. Şimdi tamam koca apartmanlar var, o halde apartmana mahalle muamelesi yapmalı. Hepimiz o kadar meşguluz ki, bu hatırlatmaları, uyarıları kendimize de yapıyoruz aslında. Günlük koşturmalara dalınca ana-babamıza bile vakit kalmayacak yoksa. O kadar zor değil, geçerken bir uğramaktan ibaret hepsi hepsi. Onbeş yirmi dakika, o kadar. Hayatı yavaşlatabilen, daha fazla şeye yer açabilen hanımlar olabilmek için içeriden sürekli “hadi hadi hadi!” diyen o telaşlı sesi azıcık susturmalı, onun yerine yanıbaşımızda yaşayan insanların seslerini konuşturmalı. İş yetiştirme telaşından değil de ilgisizliktense komşusuzluğumuz, o zaman birimizin başından geçen şu hadiseyi düşünmeli biraz:

“Büyük bir apartmanda oturuyorduk, on yıl kadar oldu. Apartman halkı görüş farkından dolayı bizi pek sevmezdi, kendi içlerinde görüşür, bizi dahil etmezlerdi. Apartmanda ne olursa da bizi suçlarlardı. Sessizliğimizi muhafaza etmeyi tercih ediyorduk biz de, yapacak bir şey yoktu, belki zamanla düzelirdi. Apartman giriş kapısı bozuktu, kapanmıyordu. Bir cumartesi akşamı hareketli saatlerde üst kat komşumuza hırsız girmiş, bayağı da götürmüş, nasıl kimse farketmemiş kimse görmemiş hayret, komşular da bir saatliğine çıkmış evden, geldiklerinde ev boş. Üzüldük tabi korktuk da. Bir iki gün sonra beyefendiyi apartman girişinde gördüm, “geçmiş olsun, üzüldük” dedim, “apartman kapısını açık bırakırsanız böyle olur işte, bugün bize yarın size!” deyiverdi... şaşırdım kaldım. Ne kapı benim kabahatim, ne hırsız, ne de başka bir şey. Ama yine suçlu biz olduk. Hasbinallah... bir süre sonra ordan taşındık. Yeni apartmanda komşulara karşı temkinliyim tabi, çok yanaşmıyorum, nemelazım. Ama onlar bizi öyle bir karşıladılar ki, komşuluğa boğulduk. Bir gün yan dairede oturan teyze kahve içmeye geldi, el işini de getirmiş. Oturduk mutfakta birer kahve içtik, teyzeyle el işlerimizi yaparken dalmışız, öyle tatlı öyle hoş bir sohbet etmişiz ki, yıllar geçti tadı hala damağımda. O gün ben komşuluğun ne kadar önemli, ne kadar hak bir iş olduğunu öğrendim. Allah onlardan razı olsun, o evden de kısa sürede taşındık ama o kısacık zamanda bana komşu olmanın önceki binada gördüğüm gibi cambazlık değil samimiyet işi olduğunu, komşunun külünün komşuya lazım olduğunu gösterdiler.”

Bir alime sormuşlar,'hayatın anlamı nedir?' diye; 'teselli aramaktır' buyurmuş. Antideprasanlarda, alış veriş merkezlerinde, televizyonda bulamayacağınız teselliyi sevdiklerinizde, komşularınızda bulabilirsiniz. Sevilmek, anlaşılmak, halleşmekse muradınız muhabbetli bir çay demleyin ve komşunuzu çağırın. Göreceksiniz ki kapıdan sadece komşunuzu değil sıkıntınızı da uğurlamış olacaksınız. Nur yüzlü, geniş yürekli ninelerimizin 'kızım, insan insanın ağusunu alır' nasihatleri boşuna değil elbet. Yüzyıllarca sözde aydın filozof (!) olarak yutturulanların dillendirdiği gibi 'insan insanın kurdudur' diyen karanlık zihniyete duyurulur.

Komşu... bazen sende pişmediği halde güzelim dolmaları senin yiyebilmendir; bankaya gitmeden faize bulaşmadan borç alabilmendir; akşam tam yemek yetiştirirken eksik soğanı kolayca temin edebilmendir; bir tencere yaprak sarmasını elbirliğiyle güle oynaya sarabilmendir; duasını alırsan ahiret sermayendir; gördüğünde neşendir, ikram ettiğinde bereketindir.

Üç aydır bahsetmeye çalıştığımız herşeyi ve daha fazlasını Üstad Necip Fazıl kendine yaraşır şekilde üç beş mısraya sığdırmış. Bu mevzuyu onun sözleriyle kapatmak da en uygunu olur diye düşünüyoruz…

Ahşap ev; camlarından kızıl biberler sarkan!

Arsız gökdelenlerle çevrilmiş önün, arkan!

Kefensiz bir cenaze, çırılçıplak, ortada...

Garanti yok sen gibi faniye sigortada!

Eskiden ne güzeldin; evdin, köşktün, yalıydın!

Madden kaç para eder, sen bir remz olmalıydın!

Bir köşende annanem, dalgın Kuran okurdu;

Ve karşısında annem, sessiz gergef dokurdu.

Semaverde huzuru besteleyen bir şarkı;

Asma saatte tık tık zamanın hazin çarkı...

Çam kokulu tahtalar, gıcır gıcır silinmiş;

Sular cömert, "temizlik imandandır" bilinmiş...

Komşuya hatır soran sıra sıra terlikler.

Ölçülü uzaklıkta, yakın beraberlikler...

Seni yiyip bitiren, kırk katlı ejder oldu;

Komşuluk, mana ve ruh, ne varsa heder oldu;

Bir yeni nesil geldi, üstüste binenlerden;

Göğe çıkayım derken boşluğa inenlerden...

Seninle sarmaş dolaş, kökten bozuldu denge;

Vuran kimse kalmadı bu davayı mihenge...

Şimdi git, mahkemede hesap ver, iki büklüm;

Cezan, susuz, ekmeksiz, olduğun yerde ölüm!..

Evim, evim, vah evim, gönül bucağı evim!

Tadım, rengim, ışığım, anne kucağı evim!

Selametle kalınız.

***************************************

Hatice Abla Köşesi

Eğer komşuluk adabını öğrenebileceğimiz bir makam varsa, o Hatice Abla’dır. O kadar hatırlı, o kadar ince. Bütün mahalleye yeter yetişir bir Hatice Abla. Kendisi de hasta, beyi de hasta, ailesi kalabalık, işi başından aşkın olmasına rağmen nasıl herkese yetişir, hayret! Elinden dilinden bal damlar, gözlerinden ışık fışkırır, nasihati eşkiyayı adam eder. Çaktırmadan kimin ne derdi var ne lazım öğrenir, kapısına yollayıverir. Bir kase aşure gönderse onu süsler püsler, kurdeleler tüller, aşureyi alan kişi kendini sultan sanır. Konuşması lakırdı değil nasihattir, ona bir kahve içimlik uğradığınızda bir heybe dolusu inciyle dönersiniz, önünüzde perdeler açılır, dünyaya bakışınız değişir. İşte Hatice Abla gibi komşu olmak lazım, “iyi ki tanımışım” denen kişi olmak için biraz da kendinden fedakarlık lazım zahir. Bu ayki tarif, kendimizi iyileştirme, başkalarının yerine koyabilme, hoşgörebilme tarifi. Kızmak yerine tatlı dille uyarmak, geçişiren gülümsemeyi, bir selamı çok görmemek gibi; en azından. Bir gülümsemenin o gülümsemeyi gören insanların başkalarına yardımcı olma dürtüsünü en az %10’luk bir oranda arttırdığı bilimsel olarak tespit edilmiş olduğuna göre, Hatice Abla’nın da işi gücü gülümsemek olduğuna göre, dersimizi alıp gülümseme egzersizlerine başlama zamanı demek ki!  

Merhaba,

Büyük apartmanlarda oturup hala komşuluk yapabilenlere, mahalledeki ya da sitedeki hangi çocuğun kimin olduğunu bilenlere, kadir kıymet bilenlere, hak hukuk bilenlere, usul kaide bilenlere, güleryüz göstermeyi bilenlere, görebilenlere, duyabilenlere...

Eskiden... ne kadar acıklı bir kelime. Eskidendi, artık yok. Geri gelemez, son bir kez görülemez, bir daha koklanamaz, bir kez daha bakılamaz... gidenler gitmiş, geride kalanlar özlemiyle kalakalmıştır artık.

Eskiden, bizden daha ahlaklı, daha bilge, daha açık görüşlü, daha akıllı insanlar vardı. Esas neyin kıymetli olduğunu, ve onu muhafaza etmenin yollarını bilirlerdi. Şekillerden öteydi görüşleri, zahiri olanı röntgen ışını gibi geçer, gerçek fakat saklı olanı görürlerdi. O zamanlar “evlilik yüzüğü” diye bir nişanesi bile yoktu evliliklerin, çünkü somut bir bağa ihtiyaç duymazlardı insanlar; sevgileri bir altın halkanın bağlayabileceğinden çok daha fazlasıydı. Kıyafetleri küçük bir dolaba sığar, görünüşlerini ruh güzelliğiyle bezerler, her geçen gün daha zenginleşir, daha güzelleşirlerdi; kırışıklar onların ışıltısını söndüremezdi. Eşyaları azdı, kendi manevi sağlamlıklarını yapımına “besmele” ile başlanmış, alın teri dökülmüş, el emeği göz nuru olarak tamamlanmış eşyalarına da nüfuz ettirir; adeta bir vefa borcuyla, bir ömrü aynı eşyayla geçirirlerdi. Evleri görünüşte saray olmaktan çok uzak, uzak olduğu nispette de gerçek hayattaki gerçek saraylara temel olacak istidadtaydı. Allah’ın tarif ettiği üzere “dünyayı imar eden” yani güzelleştiren, sahici inananlardı... Zamanın futursuzca dörtnala geçerken çıkardığı kalın toz bulutu üzerlerini kapladı, önce belirsizleştiler, nihayet yeni gelenler için bir muamma haline geldiler.

Şimdi bizim pamuk ipliğine bağlı evliliklerimiz, ve onların nişanesi olan kocaman yüzüklerimiz var; sanki ters orantılıymış gibi ilişkinin sağlamlığı ile yüzüğün ebatı. Güzelleşmek için kullandığımız kozmetiklerimiz, estetik ameliyatlarımız var, ama bunların neden işe yaramadığına dair bir fikrimiz yok. Seksen yaşında bile onsekizlik gibi görünmeye uğraşıyor, o nisbette giyiniyoruz. Saçlarımızı boyuyor, botoks yaptırıyoruz. Göğe değen, her katında bahçeler olan, bir bloğu bir mahalle nisbetinde, ama kimsenin birbirini tanımadığı, birbirinin dilini konuşmadığı Babil Kulesi namzeti dev binalarda oturuyoruz. Çünkü ölümsüz olmak istiyoruz. Çünkü unuttuk gerçek hayatı, bu oyun parkında hep kalacağız sanıyoruz; yaptığımız kumdan kaleler hiç yıkılmayacak, gece hiç olmayacak, hiç eve gitmek zorunda kalmayağız... kumsalda oynayan altı bezli bir çocuktan daha ileri görüşlü olamıyoruz hasılı. Eskiden gelip, dünyayı bizim için güzelleştirip gidenlerin ardından, utanç verici bir nesil olarak gururla boy gösteriyoruz. “Yaptığınız her şeyi yıktık! Yerine legodan şehirler kurduk! Sizin zamanınız geçti! Şimdi biz burdayız! Hep burda kalacağız!” diye bas bas bağırıyoruz. Bütün dünya tarihine rezil ve rüsva oluyoruz...

Karşı taraf parlıyor. Beşiktaş, Dolmabahçe, Maslak, Etiler, Ortaköy, Taksim... plazalar geceyi gündüze çeviriyor. Sanki İstanbul’un tepeleri boyunca sandık sandık elmaslar saçılmış, büyülü bir buğu içinde ışıldayıp duruyor. İstanbul yabancısı kuzen plazaların aydınlattığı bulutların Ay ışığından parladığını sandı da gülesim geldi; Ay ışığı kendini özellikle arayanlara saklıyor artık. Kendisi bir yıldız olma gayretindeki şehre bol keseden ışık dağıtmıyor. Bir gelişmişlik abidesi gibi dikilip duran, kendini bir şey zanneden gökdelenlere bakarken; ağaçları, bacasından ince dumanı tüten aile evlerini, Ay’ın ışıldattığı yüzleri göremediğimi; gece hayvanlarının seslerini duyamadığımı; kafamın bir motor uğultusuyla uyuştuğunu, gözlerim bir ışık banyosuyla mecburen yıkanırken gerçek gözümün kupkuru kalıp acı çektiğini farkediyorum. Her dönüp bakışımda “eskiden”ki halini görmek istiyorum şehrin. Yaprak hışırtılarını duymak, Boğaz’ı gerçek ışıltılarla parlatan koskocaman yakamozları görmek, yosunu, tuzu, ve yeşilliği koklamak için beyhude bir çırpınış içerisindeyim. Her seferinde hayal kırıklığı yaşıyorum. Mazot kokluyor, bina görüyorum, yakamozun içinden tanker geçiyor, uzakta bir acil durum aracı sirenlerini öttüre öttüre bir yerlere yetişiyor. Huzursuz şehir oldu burası. Ben şimdiki bu şehrin bir parçasıyım. Ve şehrimi üzdüğüm için vicdanım sızım sızım sızlıyor.

Süleymaniye’ye bakıyorum gözlerimi ve ruhumu dinlendirmek için. Orası inşa edilmiş değil, topraktan kendi kendine bitmiş gibi. O kadar doğal duruyor ki, sanki üzerinde durduğu tepenin bir parçası. Işıkları açıkken de, kapalıyken de, Süleymaniye bir zaman makinesi sanki, kendine değen bakışları şehrin güzel, insanların gerçek olduğu bir zamana götürüyor. Ağaçlar, hayvanlar, insanlar, Ay, yakamoz yerli yerine oturuyor. Ruhum göz kırpıyor, acıtan görüntüler silikleşiyor... Süleymaniye geceyi güzelleştiriyor... artık gökdelenlere bakmak zorunda değilim.

Eskiden diyorum, bakışlarımı kendi hayatlarımıza çevirerek, pencere kenarıdaki eski koltuğunda tesbih çeken babaannelerimiz sokaktan gelip geçen mahalleliyi izler, arada birinin selamını alır, geçerken uğrayan komşuyla sohbet ederdi. Şimdi pencere kenarına koyduğumuz koltuktan anca diğer apartmanların duvarları görünüyor. Oturma odamızın penceresinden baktığımız şehre, ruh penceremizden de bakabilmek; gerçek şeyler görebilmek kaydıyla ancak yaşadığımız şehir sevgili şehre dönüşüyor oysa.

Artık biz arılar gibi dip dibe, kalabalık koloniyi yerleştirebilmek amacıyla inanılmaz bir mimari işlevsellikle inşa edilmiş peteklere benzeyen evlerde oturuyoruz. İnsanca münasebetleri feda ettik kalabalıklarla başa çıkabilmek için, sanki kalabalıklar insanlardan oluşmuyormuş gibi, sanki onların da oksijene, kendi alanlarına, doğaya, köklerine ihtiyacı yokmuş gibi. Hatta bu işlevsellikten de öte, para hırsıyla ilgili bir şey daha çok. Daha çok para ve daha çok para için doğal güzellikerimizi, kaç bin yılda ince ince işlenmiş kültürümüzü modern çağın çelik ve beton pençelerine kurban etmek bu. Validebağ Korusu’nun önünden geçiyoruz geçenlerde; bir baktım dozerler, ağaçlar devrilmiş, çamurlu yollar açılmış, koruda inşaat yapılıyor!! Evet korunun ucunda, bir köşesinde, ama biz eskiden oraya yürüyüşe giderdik! Aklım gitti, başladım sayıp sövmeye. Beş yaşındaki oğlum “anne ayıp oldu biraz” deyip kendime getirmese eve varıncaya kadar söyleneceğim. “Ama oğlum hak ettiler” diyorum, “ağaçları kesmişler yerine yine bina yapacaklar!” Diyor ki: “acaba anlamıyorlar mı, ağaçlar olmayınca biz nefes alamayıp öleceğiz, o zaman binalarda kim oturacak?” Beş yaşında bir sabinin aklı kesiyor da, kocaman adamların aklı kesmiyor mu? En azından gelecek nesilden ümit var diye avunuyorum. Tahrip etmediğimiz bir metrekare yeşillik ya da birkaç yıllık tarih kalırsa, belki onu muhafaza ederler...        

Şimdi insanlar, diğer insanlardan korkuyor. Çünkü yabancılar tehlikeli, kimin ne olduğu belli değil. Çünkü bireyselcilik, benmerkezcilik hakim. Rönesans yanılgısının biz bilsek de bilmesek de dünyanın ruhuna yapıştırdığı bu virüsler tüm insanlığı alt üst etti. Oralardan geri dönüş çabaları var, sanatta, edebiyatta, mimaride de, ama verilen zarar verildi. Hayatlarımızdaki dönüşümde bunu çok rahat görebiliriz; hep söylüyoruz ya ısrarla, şimdi sitelerimiz var, duvarlarımız, güvenliğimiz, kendi parkımız, kendi alanımız. Sokaktan uzak. İnsanlardan tecrit. “UZAK DUR!” hayatın her alanında. Şuuraltımızda artık yerleşmiş bir sabit. Kişisel sınırlar dinimizin koyuduğu temel haklardan, hatta kurallardan. Ama herkesin birbirinin kişisel sınırına saygı duymasıyla kaim aynı zamanda, birlikte ama yapışık değil, boğucu değil. Tıpkı rahmetli bilge mimar Turgut Cansever’in uzun uzun anlattığı eski evler gibi. İşte biz bireyselliği en makul şeklinde yaşıyorduk zaten, inancımız kültürümüz bunu gerektiriyordu. O yüzden dışarıdan ithal ettiğimiz bu muammayı nereye sığdıracağımızı da bilemedik, böyle kafamız karıştı, sağımızı solumuzu şaşırdık. Mutlu olamıyoruz şimdi, eksik oluyoruz. Biz ormandaki ağaç gibi yaşıyorduk Nazım’ın dediği gibi, şimdi kaldırımlardaki ağaççıklar gibi olduk, gövdemizin etrafında bir çit, en yakın diğer ağaç dallarımızın ulaşamayacağı bir mesafede, bütün gün toza dumana bulanmaktan yapraklarımızın rengi solmuş, minicik toprağımıza izmarit ve gazoz kutusu atılmış...

Ormanda olmak için artık paralar verip tatillere gidiyoruz, çünkü orada kendimizi iyi hissediyoruz. Toprağı hissetme ihtiyacımız var. Şehrin tekdüzeliğinden kaçma ihtiyacımız var. Başka şeyler görmek, bir değişiklik yapmak için başlayan bu yolculuklar uzak yerlerdeki başka insanların bizden daha tatlı daha doğal hayatlar yaşadığına şahit olma, onlara imrenme, kendi halimize üzülmeyle neticeleniyor. Sonra şehre dönüyoruz. Ama kendi şehrimize dönmeden önce, başka şehirler de görüyoruz yolda. Kuzenim dedi ki geçen gün: “artık ülkeyi dolaşmanın anlamı kalmadı, her yer aynı. Nereye gitsen aynı binalar, kat kat kat apartmanlar, aynı marketler, aynı şekil. Hiç bir şehrin görecek değişik bir şeyi kalmadı.” Ne kadar acıklı bir cümleymiş bu, aklımdan çıkmıyor. Evet dağ başına gittiğimizde güzel şeyler görüyoruz hala, ama şehirler hep aynı, birbirinin fotokopisi gibi. Coğrafi şartlara duyarsızlık bu. Cansever diyor ki eğer İzmir’de yaptığınız okulun aynısını Erzurum’da yaparsanız sonuç hezimet olur, çünkü coğrafi şartlar iklimsel şartlar farklı. O yüzden her şehrin kendi şekli vardı. Şimdi hepsi aynı oldu. Biz nasıl böyle sığ, böyle basit insanlar olduk inanamıyorum...

Yeniliğe açık olmak, eskide kalmamak lazım. Nostaljik olmamak lazım yani. Ama yeni olan her şey güzeldir iyidir diye bir kaide yok. Eğer bir fabrika binası yapıyorsanız, inşaat pratiklerinden yararlanır, en işlevsel en ucuz en sağlam nasıl inşa ediliyorsa öyle yaparsınız, çevre duyarlılığı için gereken filtreleme sistemlerini de kurarsınız, olur. Ama şehrin bir mahallesinde bir ev yapıyorsanız, o zaman bunun için çaba harcamanız, bin türlü değişkene uygun hareket etmeniz gerekir. Gecekondu mahallelerini yıkıp çok katlı kibrit kutuları dikmek işlevsel çözüm olabilir, ama siz şehrin yüzüne bir çizik atıyorsanız bari düzgün atın. Bir dairenin içinde bile minimalist düzen, her şeyin cetvelle çizilmiş gibi düpdüzgün durması bir süre sonra insanı rahatsız eder. İnsan ruhu biraz kıvrım, biraz dağınıklık, biraz değişiklik ister. Çizgi çizgi sokakların arasındaki kutu kutu evler neticede boğacak bu insanı. Kıvrılarak dönen, bir ucundan bakınca diğer ucu görünmeyen sokak insana heyecan verir. Evet siteler de böyle inşa edilebilir, kaldı ki çok daha karmaşık, içinde çeşit çeşit mahalleleri, meydanları, çarşıları, caddeleri olan kocaman projeler de var. Bunlar belki ruhen daha yakın insana, şekil olarak. Ama içinde yaşayanlar komşuluk yapabilecek mi? Yoksa o sitenin gerçek hayatın bir taklidi olduğunu, duvarların dışında koca bir şehrin dönüp durduğunu unutacak mı? Tecrit tecrit tecrit.

Sokaklara, kaldırımlara dokunamadan, şehri teneffüs edemeden yaşadığımız, çocuklarımızı güvenlik sıkıntılarından sokağa salamadığımız bu düzene çok üzülüyoruz. Rahat etmek için siteye kaçmak istemiyoruz; şehrimizin yeniden rahat ettiğimiz yer olmasını istiyoruz. Bu da bütün bireylerin ahlaken düzgün, ve birbirine tahammüllü yetişmesiyle olabilir, yeniden evrensel değerlere sahip çıkmamızla olabilir. Bu noktada yine başa dönüyoruz; çocuklarımızı bu şekilde yetiştirmek bizim elimizde. Bizim hüsranlarımızı onların yaşamaması için, kendi dünyalarını olması gerektiği şekilde inşa etmeleri için bizler çabalamak durumundayız.

Selametle kalınız.    

****************************

Hatice Abla Köşesi

Hava soğuk, kirli, kuru. Evlerimizde kalorifer peteklerinin kenarlarına su haznesi asmayı unutmayalım. Kuruyan havadan kaynaklanan gıcık ve öksürükleri önlemede işe yarayan bir usul. İsterseniz “bir milyoncu”larda bu su haznelerinden bulabilir, ya da küçük plastik bir kapta suyu peteğin üzerine koyabilirsiniz.