Merhaba,

Yeni gelinlere, eski gelinlere, kendisi eski gelin olup gelini yeni olanlara, ve iki kadının birden kıymetlisi olup ne yapacağını şaşıran kafası karışık beylere...

Ateşe yaklaşan pervane misali, dokunanı yakan bir konuyla karşınızdayız bu ay. Ucu sonu olmayan, çektikçe uzayan, uzadıkça insanı yoran; malum ve meşhur “gelin-kaynana” münasebeti. Rivayetlerle, önyargılarla örülü bir perdeyi aralayalım hep beraber...

Herkesin evlenirken geçtiği bir yol yeni bir ailenin mensubu olmak. Herkesin kendine göre yaşadığı uyum seyri, zorlukları, kolaylıkları, bu seyrin ne kadar süreceği. Yeni insanların isimlerini öğrenmek gibi; yeni ailenin alışkanlıklarını, konuştukları dili öğrenmek; yeni bir ülkeye gitmek gibi. Heyecan verici tarafları da var, ürkütücü tarafları da. Baba evinde çok normal karşılanan şeylerin, yeni evde şaşkınlıkla, dahası ayıplanmayla karşılanması, ya da tam tersi; hatta pişen yemeğe konan tuz miktarı, yağ çeşidi, bulaşık makinesinin dizilişine varıncaya kadar; her şey değişik. Alışmak gerek, anlamak gerek. Bu anlama seyri için kendine biraz zaman tanımak gerek, yeni aileye de biraz zaman tanımak gerek; çünkü yeni gelin de, en az yeni aile kadar değişik bir unsur, değişikliklerini kendiyle beraber getiren. Ya kayınvalidenin, eskilerin deyimiyle daha hoşça “hanım anne”nin pişirdiği tereyağlı makarna yerine zeytinyağlısını seviyorsa? Salataya limon yerine sirke koyuyorsa? Dolmaya kimyon, çorbaya yumurtalı terbiye sevmiyorsa? Ya yeni hanım anne, “aman banane onu mu düşüneceğim alışmak zorunda nasıl olsa” nevinden bir tavır içindeyse?

Gelin-kayınvalide ilişkisi yıllar yılı bilinir; tavuk mu yumurtadan çıkar, yumurta mı tavuktan misali, gelin mi sorun çıkarır kayınvalide mi bir türlü cevaplanamaz. Geline de bir dokunsanız kayınvalideye de, bin ah işitirsiniz. İkisinin de sayıp dökecek derdi çoktur diğerinden. Hayatlarını büyük ölçüde paylaşan –mesafeler olsa da olmasa da- birlikte yaşayan bu insanların alıp veremediği nedir? Düşünelim şöyle bir; gözümüzü birine dikip yeterince uzun bakarsak neticede eksik gedik çıkar; oturması, kalkması, konuşması, hatta gülmesi bile batmaya başlar. Varlığı bile kızmamıza yeter. Oysa sorun nedir aslında acaba? Bir anne oğlunu da kızını da yuvasını kursun, mutlu olsun diye evlendirir; peki peri masalı nerede bitip kabus nerede başlar? Neden başlar?

Yeni geldiği evde güleryüz ve anlayışla muamele gören bir gelin neden terslensin? Yeni gelininden güleryüz ve anlayış gören bir hanım anne neden o gelinine sert davransın? Mantıken bir sebep yok, eğer kişiyi motive eden “ben çektim o da çeksin” nevinden bir anlamsız intikam hissi; ya da “babaannem anneme çektirdi, o da bana çektirecek” şeklinde bir önyargı yoksa; ki malesef bu iki his de birçok kadının içinde saklı, ve yeri geldiğinde kendini gösteriyor. Biricik oğlunu kendi elleriyle seçtiği kızla evlendiren bir anne bile hiçbir zaman gelininin oğluna layık olduğuna kani olamıyor; kendi oğlullarından sevgi ve bağlılık bekleyen bir gelin de kendi eşinin de bir annesi olduğunu ve benzer bir sevgi ve bağlılığı hak ettiğini düşünemiyor. Hep bir diş bileme, her lafın altında bir iğne arama, iyi taraflarını görmeye çalışmaktansa hatasını bulup çıkarma gayreti, kişinin iç huzurunu engelleyen bir şuuraltı gıcırtısı sürüp gidiyor. Karşısındaki eşinin annesiymiş, ya da oğlunun eşiymiş, ne gam! Adamcağız arada kalıyormuş, çocuklar etkileniyormuş, ne yapalım! Sağın solun da kışkırtmasıyla, seviyeler düşüp ayar kaçıyor...

Bir büyüğümüz “asrın hastalığı” diyor günümüzde bu gelin-kayınvalide arasında yaşanan sıkıntıların; daha da ötesi, bugünün gelinlerinin “istemezük”çülüğünün geldiği nokta için. Aslında artık en haşin kayınvalideler bile ne yapacağını şaşırdı. Minnacık çekirdek ailelere meraklı olmamız; bir milim düzen bozulmasına, birkaç yoruma, nasihate tahammülsüzleşmemiz sebep mi sonuç mu, ya da her ikisi de mi içinde bulunduğumuz toplumsal çöküş için? İnsanların bireyselciliklerinin ucu, saygıyı muhabbeti kaybedip yerine bencilliği koyduğumuzun ispatı, aile değerlerimizin yok oluşunun neticesidir genel olarak gençlerin umursamaz, ters tavrı… “Sabır denen bir şey vardı eskiden, hatır için sineye çekme, problem çıkarma değil burnunun ucunu gösteren problemin çözümü olma gayreti, evin içinde huzur ve muhabbet kaynağı olma uğraşı vardı kadınların” diyor aynı büyüğümüz konuşmasına devam ederken. En temiz aile kızı bile gelin olduğunda kurt adama dönüşüyor nedense şimdi. Kendi ailesine gösterdiği güleryüz ve muhabbetin bir zerresi bile beyinin ailesine layık olamıyor; kayın-aile evin dışında, sohbetin dışında, gönlün dışında… uzakta uzakta, uzakta kalsın isteniyor. Hani akıl danışmak, günlük hayatı paylaşmak falan bir tarafa, önem arz eden hadiseler bile sonradan haber veriliyor, o da artık icab ettiği için. Daha hanım annenin ne tür bir tavır içinde olacağı bile belli olmadan, neme lazım diye kapının önüne atılıveriyor. “Ben kendimi sağlama alayım da, sonra tepeme çıkmasın, onunla mı uğraşacağım” diye, “amaan ne işi varmış benim evimde” diye, ayıptan günahtan sakınmadan, ana hakkı baba hakkı demeden, kendinin de bir gün anne olabileceğini, kendi gelininden de benzer bir davranış görürse nasıl hissedeceğini hesap edemeden, cahilce bir kendini bir şey zannedişle, bir kraliçe edasıyla dünyaya fildişi kulesinin ta en tepedeki penceresinden bakarcasına bir hal içerisinde; ve sanki hiçkimse bu halleri görmüyormuş, anlamıyormuş, herkes yarım akıllıymış da bir kendisi tam akıllıymış gibi bir bilmişlikte… Şimdi bunu okurken hiç kimse canlanmadıysa gözünüzde, çok şanslısınız demek ki, henüz yirmibirinci yüzyıl uğramamış ailenize!

Peki bütün bu bir kamyon laf sadece gelinlere mi? Haksızlık olmasın, bir de klasik kayınvalide portresi çizelim. En iyi ihtimalle yüzüne gülüp arkadan konuşan, vatan uğruna ölmeye yeminli bir kamikaze pilotu misali; ne yapılırsa yapılsın memnun olmamaya ant içmiş, gelinini ya da gelinlerini beşinci sınıf vatandaş kategorisinde değerlendiren, oğluna hayat arkadaşı değil de kendine ve sülalesine hizmetçi almış gibi muamele eden, gelinin ailesini de en az kendisi kadar az umursayan, hiçleyen, dışlayan, ezen ezen ezen... Olmadı mı? Kendisine iyi davranan, hatırlayan hürmetleyen gelinine fenalıkla mukabele edip, kendisini umursamayıp burun kıvıran gelinine kraliçe hürmeti gösteren... Başka? Bizzat kendi öz çocukları ve gelinleri arasında laf taşıyan, hatta taşıdığı laflar gerçek olmak zorunluluğu arz etmeyen, kendi uydurmalarını birer fitne şaheseri gibi inşa edip kulaklara fısıldayan; görmediği bilmediği şeylere şahitlik iddia eden, hasbelkader olur da yüzleşildiğinde de mağdur edebiyatı yapan... Daha yok mu? Elcağızlarıyla hazırladığı yemeği dantel örtülü tepsisinde önüne getiren gelinine inat olsun diye tepsiyi odanın öteki ucuna fırlatan; aynı tepsiyi gelinden gizlice alıp getiren komşuya mutfaktaki becerileri için övgüler yağdıran... Hayattaki yegane amacı oğluyla gelininin kavga ettiğini görüp keyiflenmek, hatta ayrılmalarını sağlayıp gelininin makus talihinden haz almak olan...  Koca sülale iki dudağının arasından çıkacaklara bakan, asan kesen acımasız töreci çatık kaşlı asık yüzlü eli değnekli dili zehirli... kayınvalideler yok mu tanıdığınız bildiğiniz? Aklınıza kimse gelmedi mi bunları okuyunca? Ne şanslısınız yine, eğer bu mahiyette kimseyi tanımıyorsanız. Bunlar hayal ürünü değil zira, gerçekten tanıdığımız bildiğimiz insanlar, yaşadığımız hadiselerin gerçek kahramanları, en azından konu komşu arkadaşlarımızın hayatlarına açılan pencerelerden gördüklerimiz hep. Keşke uyduruyor olsaydık, bir hikaye için karakter geliştiriyor olsaydık, ve bu karakter çok uç, çok harikulade bir kişilik olacak olsaydı, bu vasıflar da onun olsaydı... ama bunlar hep gerçek kayınvalideler, ve belki de onlar yüzünden şimdiki gelinler bu hale geldiler.

Şimdi kimse ne alınsın, ne kırılsın, neticede biz de muhtelif rollere bürünmüş durumdayız kendi hayatımızca; gerek gelin gerek görümce gerek elti gerek yenge gerek eş gerek kayınvalide gerek anne... bütün bu rollerin, ve ömrümüz vefa ederse gelecekteki farklı rollerimizin hakkını verebilmek için adalet ve anlayış bize yol gösterebilir ancak. O yüzden, olur ya, kızmak yerine herkes bir öz eleştiri yapsın. Gelin olanlar bir gelin olarak, hanım anne olanlar da hem bir hanım anne olarak; hem de zamanında gelin olmuş olarak kendini şöyle bir tartsın, değerlendirsin. Gelin hanımlar acaba kayınvalideleri pek hoşlarına gitmeyen bir şey yaptığı ya da söylediği zaman, bunun sebebinin gerçekte kendi şahıslarından kaynaklanıyor olabileceğini hiç düşündü mü? Henüz genç, hayat tecrübesi az, yürümesi gereken yolu çok olan biri olarak, büyüklerini kızdıracak bir cahillik yapmış olamazlar mı gerçekten? Günümüzün icab ettirdiği birsürü okul okumakla hakiki insan olunamıyor çünkü malesef. Keşke üniversitelerden adam yetişseydi. O zaman hepimiz haklı hürmetli insanlar olurduk, kimse de kimseyle çatışmazdı. 

Peki kayınvalideler, gelinleri kendilerinden uzak durmak istediği zaman, acaba kendilerinin farkında olmadan uzaklaştırıcı bir şeyler yapmış olabileceği ihtimalini hiç düşündü mü? Bugünün koşullarında yetişen bu genç hanımın, eski usullere sığmayacağı, yeni nesillerle beraber yeni usüller icab edeceği, şimdiki çocuklara da kendilerine hitab edecek şekilde davranmak gerektiği; aile huzuru için, belki zor da olsa değişmek gerekiyor olabileceği akıllarına geldi mi hiç? Gelinlerinin aslında kötü biri olmadığını, sadece yeni nesil bir insan olduğunu hiç ihtimal dahiline kattılar mı? Kendi gelinliklerini düşündüklerinde, “ya aslında ben de ayıp etmişim bazen” dedikleri hiç bir hadise yok mu? Çok mu kusursuzlardı gelin olarak kendi hanım annelerine karşı? Hanım anneleri onların yanındayken kendini hep rahat mı hissetti, hizmeti hep tamam, karşılaştığı hep güleryüz müydü; yoksa evine gitse diye gözünün içine mi bakıldı, gidince de arkasında rahat bir nefes mi alındı?

Herkes kendi hesabını bir yapsın kendi kendine...  

Problem varsa çözmek için; en iyisi problem olmadan önüne geçmek için iki tarafın da yapıcı, örtücü, uzlaşmacı olması gerekiyor. İki tarafın da, bazen olur ya, yere düşüveren haklarını almak için eğilmek yerine, dik duruşlarını muhafaza etmeleri, hak temizlemeyi de Allah’a bırakmaları gerekiyor. Eğer gönül bozulmaz, duruş eğilmezse, o hak düştüğü yerde kalmıyor. Kimsenin kimsenin boğazına yapışması, kimsenin kimseye savaş ilan etmesi gerekmiyor. Ve açıkçası, belki hatanın çoğu gençlerin ama, telafi için işin çoğu büyüklere düşüyor. Büyükler büyüklük edip gencin hatasını örterse, haşinleşmek yerine affedicilikle muamele ederse, genç de neticede anlıyor, kalkanlarını indirip kapılarını açıyor. Gerçekten bu kızcağız aptal değil ya, sadece tecrübesiz. Herkes hata yapa yapa doğruyu öğreniyor neticede. Büyükler o tecrübeleri nasıl kazandı ki başka?

Gençlere düşen de şu çok önemli hususu anlamaktır ki; kendi aileleri nasıl kendilerine kıymetliyse, eşlerinin aileleri de eşlerine kıymetli. Hanımlar beylerinden kendi anne babalarına her türlü saygı sevgi bekliyor, sohbet muhabbet hürmet bekliyor, gitmek gelmek el öpmek kayırmak bekliyor; ama sıra kendilerinin aynı hizmetleri göstermesine geldi mi, birden kesenin ağzı kapanıveriyor. Hatta kardeş hanımlarından da aynı hürmet bekleniyor kendi anne babalarına, kardeş kendi hanımıyla kayın-ailesine fazlaca yakınlık gösterse hemen kaşlar çatılıveriyor... Olur mu böyle adaletsiz iş? İnsanın kendini başkalarının yerine koyabilmesi lazım, başkalarının hissiyatını anlayabilmesi, o hislerle hislenebilmesi lazım. Müslüman denen kişi kendi için istediğini başkaları için istemediği sürece müslüman sayılmaz. O halde, kişi kendi ailesini nerede tutuyorsa, eşinin ailesini de orada tutması lazım ki, gerçek bir müslüman olabilsin. Kızını görmeye gelen annesi nasıl “kızımın evine gidiyorum” diyebilmeliyse, kayınvalidesi de “oğlumun evine gidiyorum” diye gönül rahatlığıyla söyleyebilmeli, kendini hoşgelmiş hissetmeli; aksi takdirde bir terslik var demektir. Gelin hanım zannetmemeli ki ailesi huzursuz oldukça eşi huzurlu olabilsin. Kendi evinde mutluluk isteyen akıllı hanım beyinin ailesini mutlu eder önce, böylece beyinin gözündeki kıymetini kaybetmez, sevgisini gölgelemez. Kendi anne babası kendi evinde hoş karşılanmayan bir erkek vicdanen rahat olabilir mi? Hep ruhuna batan bir diken gibi orada duracaktır bu pürüz, ve giderek büyüyüp bir çıban haline gelecektir kaçınılmaz bir şekilde. Kim ister ki kurmaya çalıştığı mutlu aile yuvasını riske atmayı, arka planda hep bu huzursuzluk melodisinin çalıp durmasını, hep bir mevzu olmasını? Sonra, kim emin olabilir günün birinde kendi yaptıklarının kendisine yapılmayacağından? Kendine nasıl davranılmasını isterdi, bir düşünmesi lazım herkesin, sonra da öyle davranması lazım başkalarına.

Bir müminin hata örtücü olması gerekir; aşikar gördüğü bir yanlışı bile görmezden gelmesi, ortaya çıkarmaması, ona binaen hareket etmemesi gerekir. Yabancılara bile böyle bir örtücülükle yaklaşmak icab ederken, kendi ailesinden birini ölesiye itelemek bize yakışmaz. Herşeyden önce, karşımızdakinin gelinimiz ya da kayınvalidemiz değil, din kardeşimiz olduğunu hatırlamak durumundayız. Konuşurken ya da düşünürken, kayınvalide ya da gelin başlığı altında değil; din kardeşi, üzmemiz durumunda üzerimizde hakkı olacak bir kul başlığı altında düşünebilirsek, probemin büyük kısmını çözmüş oluruz. Ayrıca, yaptığımız her şeyin çocuklarımızca izlenip kopyalandığının, ve istesek de istemesek de örnek olduğumuzun hep farkında olmak zorundayız. Kendimiz genç ve çocuklarımız küçükken onlar için, büyüdüğümüz ve kayınvalide olduğumuz zaman da gelin ve damadımız için örnek teşkil ediyoruz, ve onların da ilerideki hareketlerinden dolaylı olarak sorumluyuz. Bu esasları hatırlamak, davranışlarımızı doğrultmak adına yol gösterici olacaktır diye düşünüyoruz.  

Hasılı, iş karşılıklı anlayış ve fedakarlıkta. Kayınvalide gelinini anlayacak kıymetleyecek, gelin de bu kıymetin değerini bilecek, hürmetsizlik etmeyecek. Kimse de aradaki beyefendinin kafasını şişirmeyecek böylece, herkes için mutlu son! O kadar zor değil bu. Biraz alışılagelmiş olmakla beraber yanlış yapılandırılmış kalıpların dışına çıkmalı, birazcık çaba sarfetmeli, birazcık kucaklayıcı olmalı, affedici olmalı, karşıdakinin halinden anlamalı, kendini yerine koymalı, fevri değil selim huylu olmalı, kul hakkını düşünmeli gözetmeli... Müslüman ahlakını kuşanmalı yani.

Selametle ve huzurla kalınız...

............................................................ 

Hatice Abla Köşesi

Bu ay bir tarif yerine bir önerimiz, ya da kabul ederseniz bir ödevimiz var size: Kayınvalidenizden/gelininizden/görümcenizden/eltinizden yeni bir tarif alıp deneyin, ve kendisine de ikram edin. İçinize dışınıza şifa olsun...

............................................................

Not: Bu ay bol bol karikatür ve muhtelif işlenmiş resimler kullandık, internette sebil tabi her şey gibi, fakat telif hakkı var ise affola. 

Merhabalar Yeniden,

Evlerin, gönüllerin sultanlarına, toplumun mimarlarına, çocukların annelerine, “bey” lerin “hanım”larına...

“Hanım” kelimesinin kökenine ilişkin bir kıssa anlatılagelir, ta eski Türkler'den kalma. Han, tahtına oturur, eşini yanına oturtur, huzura gelenlere “ben sizin Hanınızım, bu yanımda oturan da benim Hanım” dermiş. Hanım kelimesi oradan intikal etmiş, derler. Türk toplumunda hanımların baş tacı oluşu böylelikle çok eskilere dayanır, İslam kültürüyle harmanlanınca daha da artan bu değer, “hanım”ın kıymetini göklere çıkarır. Gel gör ki şimdi zaman değişti, değerler alt-üst oldu, hanımın yeri neresi, kimseler bilmiyor artık.

Yaz tatiliyle beraber verdiğimiz uzunca aradan sonra, ilk güncellememizi zamane hanımlarına ayıralım diye karar vermiştik blog arkadaşlarımızla, çok şükür nasip oldu. Yoğun programlı, bol koşturmacalı, randevu defterli zamane anneleri olduğumuz için, sokaklara dökülmüş kadınlarımızın hallerini hem anlayıp, hem eleştirmek -belki de özeleştirmek- en normal sayılabilecek işlerden bizim için. Bir çok işi bir arada yapmanın ne kadar yorucu olduğunu, ne kadar zihinsel ve bedensel enerji tükettiğini; okuldan gelen çocuğunu sakince, güleryüzle karşılayabilmenin bile bazen bir meziyete dönüştüğü günlük programı aksatmadan, her işi tıkırında götürmenin bir kadından götürdüklerini bizzat yaşayarak biliyoruz. Iş hayatında değiliz, çalışmıyoruz, ona rağmen anca yetişiyoruz. Ya çalışan kadın ne yapsın? Biz şu halde bile, “bir evde oturabilsem, kafa dinlesem, koşturmadan yetişmeden işimi yapsam” diye hayaller kurarken, hem dışarda sabahtan akşama çalışıp hem de evindeki işine ve çocuklarına yetişmeye çalışan kadıncağız ne yapsın?

Aslında kendi kendimize yaptığımız bir şey bu; kendi üstümüze aldığımız bir yük. Sanki gelişmişlik, modernlik icabı böyle kan ter içinde kalmak zorundaymış gibi kadın. Hani, birtakım karmaşık fikirsizlik yumakları neticesinde “geri kalmışlık” damgası yiyen eski usullerimiz, dinimizin gerekleri var ya, onlara azıcık baksak, başımıza bu işleri açmayacağız, sakin sakin gül gibi yaşayıp gideceğiz, bir elimiz yağda, bir elimiz balda.

Islam'da kadının eve hapsedildiği, özgürlüğünün kısıtlandığı, ekonomik açıdan bağımlı olduğundan falan bahsedip durur ya bilmeden konuşanlar; aksine. İslam'da kadın çalışabilir, kazanabilir, kazandıklarının tasarrufu kendisine aittir, ayrıca eşi ona bakmakla yükümlüdür, ev işi bile yapmak zorunda değildir, eğer kadının canı iş yapmak istemiyorsa eşi ev işleri için hizmetçi tutmakla yükümlüdür; eğer kadın kendi çocuğunu emzirmek istemiyorsa eşi süt anne için finansman sağlamakla yükümlüdür; eğer kadın dul kalırsa ya da kendine bakacak bir eşi yoksa, babası abisi dayısı amcası, ya da en yakın akrabası olan erkek kimse, ona bakmakla yükümlüdür. Kadın çok zengin, erkek fakir olsa bile, erkek yine de kadına bakmak zorundadır. Tabi ki bu kurallar, kadınların korunması için var; erkeklerin hayatını zehir etmek için değil. Zaten İslam ahlakı ile ahlaklanan bir kadın bu kuralların suyunu çıkarıp kendini rezil etmez. Fakat demek istediğimiz o ki, kadın İslam'da şımartılıyor, “sen sultan ol, keyfine bak” deniyor. Bunu derken maksat “senin aklın ermez, otur oturduğun yerde” değil, “kafan gönlün rahat olsun ki gelecek nesilleri sağlam yetiştir, sen toplumun mimarı, sahibisin, kıymetlisin” demektir. Zaten dinimizde kadın eğitimli olur, eğitimli bir kafa da ev rutininden bunalır, dinimiz evin bitmek tükenmek bilmeyen öğütücü iş temposuna mahkum etmez kadını. Islam'da kadın hırpalanmaz, el üstünde tutulur.

Hepimiz biliyoruz, gidip acımasız çalışma koşullarında kafa ve beden çürütüp aldığı maaşı da bakıcı ya da yuvalara veren kadınları. Bunda hiç bir mantık var mı? Ev ekonomisine katkı, günümüzdeki geçim zorlukları, mecburiyetler var, tabi ki, hiçbirimiz Ay'da yaşamıyoruz bunların farkındayız. Dediğimiz gibi kadın çalışabilir, bir mahzur yoktur, fakat çalışma koşulları kadın bünyesine göre tanzim edilmelidir. Aşırı stresli, aşırı yorucu, çok uzun çalışma saatleri olan, fiziksel güç gerektiren işlerde değil de, titiz çalışma isteyen, incelik, dikkat isteyen, daha hafif çalışma saatleri olan, fiziken daha az yorucu, kadının aynı zamanda bir ev kadını ve anne olduğunu ve esas enerji ve mesaisini çocuklarına ayırması gerektiğini unutmayan çalışma koşullarında çalışması gerekir. Iş dünyasında kadın erkek eşitliği denen şey ancak emeğin karşılığını eşit almak konusunda söz konusu olmalıdır, her işi hem kadınların hem erkeklerin aynı koşullarda yapması demek değildir. Kadının erkeklerinki gibi ağır koşullarda çalışmaması gerektiğini söylemek de kesinlikle ayrımcı bir söylem değil, aksine kadın haklarını gözeten bir söylemdir.

Daha derin bir planda düşünürsek görürüz ki bugüne kadar erkek egemen toplumda kadının kenara itildiği, hayattan koparıldığı, eve hapsedildiği düşüncesi hakimdi. Şimdiyse yıllardır uygulanan kadını güya modernlik adı altında sokağa atmak, kadını bir görsel “şey” haline getirmek, örtülü kadının bile görünürde örtülü olmakla beraber, davranış olarak zihniyet olarak edep olarak örtüsüzleştirmek, açmak, saçmak planları meyvelerini verdi, ve kadın tuhaf, cinsler arası bir insana dönüştü. Örtülü örtüsüz farkı yok; erkeklerle olan diyaloglar ölçüsüz, sokaklardaki hareketler ölçüsüz, edep minimum seviyede, kendi hakkını savunmak “çemkirmek” şekline dönüşmüş, doğru tesettür hala ona tutunmaya çalışan birkaç kişinin elinden de kayıp gidiyor sanki yavaş yavaş. Yani ki, dışarıdaki değil, içerideki tesettür kalktı, davranışlardaki tesettür kayboldu. Kadını erkeklerin zorlu çalışma koşullarında çırpınmak zorunda bırakan, bu parçalayıcı çarkların içine atan zihniyetle, tesettürlü kadına çaktırmadan tesettürünü kaybettiren zihniyet aynıdır. Maksat da aynıdır; hangi inanca mensup olduğu çok önemli değil; kadını bozup toplumu bozmak. Zaten kadını bozunca toplumun sağlam kalması imkansız hale gelir. Toplumun sağlığı için kadının sağlıklı olması gerekir. Bunun için kadınların hem evde hem de dışarıdaki koşullarının insanileştirilmesi, edebileştirilmesi gerekir.

Çalışma hayatındaki kadınların koşullarının iyileştirilmesi için katedilmesi gereken çok uzun bir yol var. O bir yana. Gerek gönüllü işler olsun, gerek evin ihtiyaçları, çocukların okul-doktor-kurs-sosyal faaliyet-gezme-alışverişleri olsun, gerek sosyal ilişkiler çerçevesinde aile ziyaretleri, arayıp sormalar, davete icabet etmeler ya da davet etmeler olsun; bir yapılacak işler çokgeninde köşe kapmaca oynayan, çalışmayan ama başını kaşıyacak vakti kalmayan günümüz ahtapot annelerinin hali de bir yana... Sabah gerine gerine kalkıp, süslenip püslenip, hizmetçisine talimatları verip kendini dışarı atan, o vitrin senin bu kafe benim gezen, yegane vazifesi keyfine bakmak olan “modern” kadın ise başka bir yana. O kadından çok fazla bahsetmek de istemiyoruz, zaten nerde, neden, nasıl hata yaptığı malum. Zengin, hırslı, kıskanma duygusu olmayan, yanındaki kadının elinde yüzünde anneliğinin, evinin izlerini görmek istemeyen “modern” erkekus türünün talebi neticesinde arza sunulmuş bir kadın modeli. Evle hizmetçiler, çocuklarla dadılar ilgilenebilir. Kadın kocasının kolunda bir barbi olarak görünmek için mevcuttur... Bu varoluş şekli de elbet bir gün yanlışlığını ispat edecektir.

Kur'an-ı Kerim'de kadının nasıl olması gerektiğine dair bir çok kıssalar, Cennet Kadınları tabir edilen validelerimizin hayatlarından kesitler vardır ki, hepimize örnek olması gerekir. Hazreti Hacer'in İbrahim (a.s.) kendisini küçük bebeğiyle çölün ortasında bıraktığında sorduğu bir soru vardır ki, ders olarak okutulmaktadır: Valide Hacer “bunu sana Allah mı emretti?” demiştir, kocası onu minik bir bebekle çölde bırakıp gitmek üzereyken. İbrahim (a.s.) yol boyunca, oraya varıncaya dek sessiz kalmış, durumu nasıl açıklayabileceğini bilememişken, Hacer Validemiz bir Peygamber olan kocasını bu dehşetli durumdan kurtarırcasına, kendisi bir ölümcül bir belirsizliğin ortasına atılırken bile eşinin işini kolaylaştıran inanılmaz bir anlayışla sormuştur bu soruyu. Allah istiyorsa Peygamber yapmak zorundadır, ve Eş de buna razı olacaktır. Hz. İbrahim eşinin basiretini gördükten sonra dönüp gidebilmiş, Allah'ın emrine uyabilmiştir. Neticesi Zemzem, Mekke, Kabe, Hacc'dır; Hz. İbrahim'e ve ailesine binlerce yıldır her namazda salat-u selam getiren milyonlarca Müslümandır; ve Hacer bu kadar milyon Müslümana anne olmuştur.

Yıllar sonra Hz. İbrahim oğlu Hz. İsmail'i Mekke'de ziyarete geldiğinde evine uğramış, oğlu evde yokken hanımıyla sohbet etmiş, hanımı maddi sıkıntılardan, ev hallerinden, darlıktan şikayet edip durunca da, oğluna “kapının eşiğini değiştir” diye bir not bırakmıştır. Durumu anlayan Hz. İsmail, babası gibi bir peygamberdir, ve peygamberler dahil her erkeğin “sağlam eşik” olacak bir eşe ihtiyacı vardır. Hz. İsmail babasının sözünü tutmuş, o hanımından ayrılıp başka bir hanımla evlenmiş, ve bu hanım o mübarek babanın onayını almıştır.

Bu örneklerden anlaşılan, gerçek bir kadının nasıl üstün yaratılışta olduğu, nasıl her şeyin temeli olduğu, nasıl paha biçilmez bir öneme haiz olduğu... geri dönelim şimdi, bugüne. Arkadaşımız dökmüş içini, çalışan çalışmayan kadın ne yapıyor, anlatıvermiş bir çırpıda. Aynen aktarıyoruz, kıyaslayalım şu bahsettiğimiz örneklerle, kendimizle:

“Eşimizi, çocuğumuzu uğurladık mı hemen dışarı atmalıyız kendimizi. Vitrinlere şöyle bir bakmalı, ihtiyaç olmasa da yeni bir etek almalı, kalabalıkları yara yara ilerlemeliyiz. Yeni açılan mağazaları keşfetmeli, gezmekten yorulmalıyız. Eyvah, çocukların dönüş saati! Nefes nefese de olsa yetiştik ya eve, çok şükür. Çocuklar bilgisayar oynarken, alelacele yetiştiririz yemeği nasılsa. Olmadı, dışarıdan getirtiriz. Her gün yemek pişirmek zor iş zaten. Fazla pişirip, yaşlı ve hasta komşuya bir tabak vermek annelerimizin meziyetiydi. Biz 'modern hanımlar' onu unutalı çok oldu.

    Hızlı yaşa, hayata karış sloganlarıyla istikametini şaşıran hanımlar sevdikleriyle dertleşmeye, çocuklarına masal anlatmaya, komşusuyla kahve içmeye, eşine çay uzatırken gülümsemeye pek hevesli olmuyor.

    Bu koşturmacayı, bu meşguliyetlerimizi durup gözden geçirsek belki de gereksizleri süzmeyi başarabileceğiz. Kendimizi de sevdiklerimizi de hafifleteceğiz. Böylece ellerimizle yaptığımız cevizli kek ve sıkma portakal suyundan oluşan mütebessim sofraya çocuklarımızın arkadaşlarını da davet edeceğiz. Havasız alış veriş merkezlerindeki buluşmalarımıza da veda edeceğiz.

    Evlerimiz, cennetimiz, sığındığımız liman bizim...”

   Çok da fazla bir şey söylemeye gerek kalmadı artık değil mi... Selametle kalınız.

------------------

      Hatice Abla Köşesi

      

         Kurumuş peyniriniz mi var,hemen çatalla ezin.Biraz biber salçası,varsa dövülmüş ceviz,zeytinyağı,bir kaç diş sarmısakla iyice karıştırın.Bir tutam kimyon ilavesiyle nefis bir kahvaltılık size...Afiyet olsun...

Merhaba,

Kendi dilini konuşanlara, kendi geleneğini koruyanlara, kendi inancını yaşayanlara, kendi yemeğini pişirenlere, kendi kimliğini inşa edenlere...

Hep merak ederdim, neden aynı şeyi bir Avrupa dilinde söyleyince kulağa daha havalı geldiğini. Yabancı birinden kendi ülkemle ilgili bir cümle duyunca gururlanırdım, "biliyor adımı" diye. Nedense... O başkasının yaptığı şey hep kendiminkinden üstün görünürdü, daha güzel daha uyumlu daha fazla idi hep başkalarının yaptıkları. Yıllar geçti durdu böyle, hep başkasını beğenip başkası gibi olmaya çalışarak. Sonra sonra fark ettim ki, bu his hariçten gelip zihnimize iliştirilen bir şeymiş. Filmlerle şarkılarla modayla televizyonla dergilerle kitaplarla; propogandayla yani, içimize işletilmiş. Iç Anadolu'lu olmayı içine sindiremeyen sonradan olma Nişantaşı'lı o meşhur televizyon dizisi karakterinin hallerine gülerken aslında yaşadığımız sendrom tam da buymuş. Baktım ki meğer benim burun kıvırdığım, beğenmediğim o bana ait değerleri "başkaları" göklere çıkarıyor, hayran olup kalıyormuş. Benim uzaklaşmak istediğim köklerimi müzelere koyuyor, tarihi miras olarak değerlendiriyormuş! Bak bak! Ne tarihi mirası, benim mirasım o! Benim o! O, "ben"im yani.

Geçenlerde şöyle bir etrafıma baktım, insanların yaşayışına, kıyafetine, yediklerine içtiklerine, nasıl yediklerine tabi bir de, sonra kendime, şeklime şemalime, yediğime içtiğime... Nasıl yabancılaşmışım kendime! Ne korkunç! Vitrinlerde, ev dekorasyon mağazalarının vitrinlerinde özellikle, ve özel koleksiyonlarında boy boy Osmanlı hatıraları; lokumluklar, hilaller, gümüş ve bakırlar, çintemaniler, nazarlıklar, kaftanlar... mücevhercilerde damla damla yakutlar zümrütler, kocaman gerdanlıklar, vesaire vesaire. Sanki mirasımız bundan ibaret. Evimize bir seramik kaftan astık, çintemani desenli kırlent attık, bir de "Hürrem yüzüğü" taktık, tamam geleneğimize sahip çıktık. Osmanlı hayatını devam ettirmek zorunda değiliz tabi ki, vahim olan o hayat tarzını sürdürmüyor olmamız değil; geleneği yaşatma anlayışımızın bile başlı başına bir tüketim ve bir hava atma yarışı haline gelmiş olması. Çocuklarımıza büyüklere saygıyı, misafire hoşgeldin demeyi, el öpmeyi öğretemedikten sonra, dizüstü bilgisayarını üzerine koyduğu yastığın çintemani desenli olması pek bir şey ifade etmiyor açıkçası. Hele o fitne fesat uydurmacası "Osmanlı dizisi"ne maruz bırakılmanın fenalıklarından bahsetmiyorum bile (klavyeme sürmeye çekiniyorum pislik bulaşır diye adından, anlamışsınızdır nasılsa). Doğrusu çocuklarım onu seyredeceklerine bilim-kurgu seyrederek büyüsün daha iyi, en azından hayalgüçleri gelişir. Neyse, kızdım gene galiba... lafı karıştırmayayım.

Bir şeyler değişiyor...

İyilik peşinde koşan, hayırda yarışan hanımlarımıza ne oldu? Konu komşusundan haberdar, neşesini de acısını da paylaşanlar nerede? Görgüsü, bilgisi ve zerafetini bir süs gibi üzerinde taşıyan asil hanımefendiler, nereye gittiniz? Şimdilerde kıyafeti, takısı, tek taşıyla gündemde olmak isteyenler çoğaldı. En şık ben olmalıyım, gittiğim yerde herkes bana bakmalı diye kesenin ağzını açanlar, zamanını buna harcayanlara ne demeli? ''Selma Hanımın eşarplarına bayılıyorum, hep ithal kullanıyor'' yada ''Belma ortalığı yakıyor valla, çantayla ayakkabı yine İtalya'dan'' veya ''Şimdi en şıkları da Aysun, hakkını yemeyelim'' vesaire vesaire... Biz mirasımıza, geleneğimize, kendi kimliğimize kendi insanımıza böyle mi sahip çıkıyoruz? Güzelim Bursa kumaşına, Denizli dokumalarına sırt çevirip Fransız kumaşlarına hayran olarak mı? Yada zarif lale, karanfil motiflerimizi kenara itip İtalyan desenlerine rağbet ederek mi? Yerli üreticimiz sürünüyormuş, ne gam! Biz yabancı marka ve mağazların gönüllü reklamını yapmaya devam edelim hiç utanıp sıkılmadan... Gerçekten de komşusu aç yatarken kendi tok olmaktan haya edenler masallarda mı kaldı? Ayvalıktaki yazlığıyla kirada oturanı kıskandırmaktan haz alanlar gerçekten bu toplumun içinden çıkabilir mi? Bindiği son model jipiyle otobüse binecek bozukluk bulamayanlara burun kıvırıp hava atarak keyiflenenleri kim yetiştirdi?

Efendime söyleyeyim, biz çekirdek aileyiz artık. Anne baba var bir de çocuklar. Haftasonu belki büyüklere vakit kalır. Tabi harçlık falan gelir büyüklerden dededen neneden, şeker çukulata tabi küçükken, mini miniler ananelere babannelere gitmeye can atar. Sonra biraz büyüyünce "ama anne çok sıkılıyorum orada yapacak hiçbir şey yok, wireless (kablosuz demek yeterince havalı değil çünkü) bile yok anne ya!" oluveriyor, "yavrum ipodunu götür sen de" diye cevap veriyoruz, "ama anne ya online (çevrimiçi demek lazım asıl ya, çocuk tabi ki demiyor) oyunumu nasıl oynayacağım şimdi ya offf hep aynı şey bir sefer de gitmesek nolacak sanki!" Tabi modern olduk biz artık, e bunun da bir bedeli var... Nasıl ödedik bunun bedelini?

Modern olmak adına önce evlerde sedirlerin, minderlerin yerini bir hayli heybetli bir o kadar da şatafatlı mobilyalar, orta sehpalar, puflar, göz kamaştıran lambalar, içlerini birer servet ödeyerek doldurdugumuz vitrinler aldı... Baş köşenin sahibi her evin olmazsa olmazı ne kadar büyükse o kadar makbul olan televizyonlar, büyüğü süs için deyip işgal edilen, gerisi servis için bir köşeyi mesken tutan zigonlar, içine birkaç CD ile birlikte ailenin düğün, nişan fotoğraflarıyla donattığımz raflar; velhasıl labirent gibi evlerimiz oldu. Böyle evlerde oturmak mutluluk mu eziyet mi? Hem bir sürü eşyayı dolduracaksın hem de temizlemesiydi, kırıldıydı, döküldüydü derken kölesi olacaksın. Hangi kadına sorsanız çok eşyası yoktur, hepsi ihtiyaçtır. Bir şey beğenmişse bahanesi de hazırdır, en basitinden "şimdi bundan herkesin evinde var bir de benim olsun" denilir ve alınır sırf moda diye. Hatta şimdilerde onun bunun evinde olan değil tek üretilen butik ürünler moda. Ev eşyasını da geçelim; hiç gardrobunuzu açıp bu kıyafetler beni kaç yıl idare eder diye düşündüğünüz oldu mu? Kaç kadın yenisini almak için üzerindekinin eskimesini bekliyor? Artık eskinin yerine yenisini almayı bırakın, alışverişler hep tek sezonluk. "Bu sezon şu renk moda, şu marka, falanca mağazadan aldım" demenin hazzı bir başka olsa gerek. Pişti olmamak için yurtdışından alışveriş yapanları da gözardı etmemek lazım. A bu arada unutmadan moda demişken en ALAsından nurtopu gibi bir dergimiz bile var. Hassasiyetlerimizin pek de karşılık bulmadığı bu dergide bizim zerafet ve estetik anlayışımızı yansıtan kareler göremiyoruz malesef. Katıldığımız şıklık yarışmalarını, bloglarımızı hiç saymıyorum bile. E tabi bizler de kadınız, hem bizim neyimiz eksik ki biz de dergilerde televizyonlarda boy gösterip şıklığımızı cümle aleme göstermeliyiz!

Tüketmeli, tüketmeliyiz... Hediyenin bile pahalısını beğenmeli, el emeğiyle göz nuruyla çam sakızı çoban armağanı olanına burun kıvırmalıyız! "Hediye atın dişine bakılmaz" ya da "yarım elma gönül alma" türünden değerlerimizi artık eskidiği için çöpe atmalı, yerine "ne kadar pahalıysa o kadar makbuldur" tarzı bir değer getirmeliyiz, hatta getirdik bile! Her yıl servis takımlarımızı, koltuklarımızı, perdelerimizi değiştirmeli, gardrobumuzu baştan sona yenilemeliyiz! Çocuklarımıza asla taklit converse giydirmemeliyiz! Ipad 2 çıktıktan sonra ipad kullanmamalıyız! Hava atmak için yaşamalıyız!

Bunun için bir yemin olabilecek bir parça bile yazabiliriz, komik de olur aslında:

"Türküm! Zenginim! Havalıyım! İlkem: Sezonluk Almak Eskimeden Atmak Bir Giydiğimi Bir Daha Giymemektir! Fakir Fukara Yüksek Duvarlarımın Ardındaki Bilinmezler Diyarında Kalmaya Mahkumdur! Küçüklerim TV Başına Büyüklerim Huzur Evine Layıktır! Varlığım Louis Vuitton'a Armağan Olsun!"

Kızıyoruz hep işte, önce boya küpüne sonra Gucci sandığına batıp çıkmış gibi dolaşanlara. Özentilere, duyarsızlara, savurganlara, köklerini unutanlara, daha da kötüsü dinini, ve Peygamberinin (sav) nasıl yaşadığını bilmezden gelenlere, ya da gerçekten de bilmeyenlere. Modayla yoğrulan bir ortamda bile bulunsanız, modayı umursamadan kendi tarzınızla, edebinizle; üstünüzdeki ıvır zıvıra döktüğünüz tonlarca paradan ziyade kendi kendinizden mamul değerinizle bir mecliste bulunduğunuz zaman kıymetli bir insan haline geliyorsunuz. Kimse size kıyafetinizin neden iki sezon öncesinden olduğunun hesabını soramıyor. Mevlanamız nasıl güzel söylemiş: "Nice insanlar gördüm üzerinde elbise yok, nice elbiseler gördüm içinde insan yok!" diye. Çünkü saygınlık üzerinize giyebileceğiniz bir şey değildir. Evinize buyur ettiğiniz misafiriniz, butik koleksiyonun sınırlı üretimleriyle doldurmadığınız zaman evinizde daha keyifli vakit geçiriyor, içi rahat ediyor çünkü anlamasa da sebebini. Çünkü bizim örnek aldığımız Efendimiz (sav) ömrü boyunca hasır bir örtüde yatmış, yamalı kıyafetler giymiş, ve tüm insanlığın baş tacı olmuştur. Ve biz O'nu takip etmek mecburiyetindeyiz.

Fatıma validemizin çeyizinde toplam 18 parça eşya olduğu rivayet edilir. Onsekiz parça şimdi bizim servis setimizi bile kurtarmıyor değil mi? Bir çeyiz diziliyor salonlar dolusu, kullanıp eskitebilmek için üç ömür gerek! Sonrasında dolapları doldurup iş çıkarmaktan başka da işe yaramıyor bütün o çeyiz. Bunlara harcadığımız vakti iki satır okumaya ayırsaydık zaten bunları konuşmamız bile gerekmezdi, boş iş ile lüzumlu işi ayırd edebiliyor olurduk çünkü değil mi?

Bu hallerin hepsi zincirleme tepkime gibi birbirini takip ediyor, biri diğerinin hem sebebi hem sonucu oluyor. Neticede hem kendini kaybediyorsun, hem israf içinde boğuluyorsun, hem mutsuz oluyorsun çünkü ruhun aç, yolunu kaybetmiş karanlıkta kalmışsın dostun düşmanın gölgelerin içinde, ayırd edemiyorsun, ne yöne gideceğini bilemiyorsun, bir şey yaptığını sanarak aynı minval içinde ömür tüketiyorsun işte. Söylenecek söz çok... Ama bu vehametli gidişatı değiştirmek öyle zor falan değil aslında, aksine, bir hamlelik, kolay, ve son derece özgürleştirici bir iş. Zincirlerinden kurtulmak, rahat bir nefes almak gibi. Denemesi bedava...

Selametle... 

*****************************

Hatice Abla Köşesi

Önceden kalmış pirinç pilavını dökmeyin; 4 yemek kaşığı süzme yoğurt, 1 yumurta sarısı ve pilavı ilave edip üstüne göz kararı su ilave edip kaynayincaya kadar karıştırın. Bu arada kıyıda köşede kalmış kıymamız varsa içine biraz nane biraz karabiber biraz tuz çok az salça ilave edip yoğuralım. Karışımdan nohut büyüklüğünde toplar yapıp çorbamız kaynar kaynamaz atalım. 10-15 dk kaynatalım. Üzerine kızarmış tereyağı ve nane koyarak servis edelim. Afiyet olsun!

Merhaba,

Sözünü gümüş; sükutunu altın edenlere, bin düşünüp bir konuşanlara, ağzından çıkanı kulağı duyanlara, ağzından çıkan sözü yayından fırlayan ok bilenlere...

Hepimizin bir huyu suyu var. Benimki gevezelik işte, zaten işim gereği çok konuşuyorum, tercümanım çünkü. Bazen konuşmaktan sesim kısılıyor, ya da boğazım ağrıyor, hatta çenem bile ağrıyor. Ama daha kötüsü bazen ipin ucunu kaçırıyorum... bir de bakıyorum dilim kendi kendine kararlar almaya ve uygulamaya başlamış, benim haberim bile yok! Bakıyorum ki ileri gitmişim, geri sarmam lazım. Olmuyor ki, ağzımdan çıkanları geri toparlayabilmek için bir kamyon laf etmem gerekiyor, çoğu zaman da işe yaramıyor zaten. Bir dinleyene bakıyorum, bir söyleyene... elçiyim ben, ama birden başrolü kapıvermişim! Dilin ayarını tutturmayı bilmek için öncelikle dilin bir ayarı olduğunu bilmek gerekiyor demek ki, öyle başıboş bırakmamak gerekiyor demek ki... Ve demek ki aklın yolu bir; işin doğrusunu yanlış yapa yapa kendimiz bulmak mecburiyetinde değiliz, bizden çok önce bulup göstermişler yolu. Demişler ki “sana senden olur her ne olursa, başın selamet bulur dilin durursa” ve “çok mal haramsız, çok laf yalansız olmaz” ve biz her gün bu sözleri ve benzerlerini duyuyoruz da, hiç kulak verdik mi bugüne kadar?

Dudaktan çıktığı anda yaydan fırlamış oka dönen söz, hem imar eden hem yer ile yeksan eden söz. Sahibini hem vezir eden, hem rezil eden söz. Söylenirse efendi, söylenmezse köle olan söz... her şeyin olduğu gibi, sözün de bir israfı var. Hesap defterine borç olarak ekleneni, hayırsızı uğursuzu var, nefes tüketeni var yani.

Sabırsız bir nesil olduğumuz için, henüz akıl mutfağımızda ağır ağır pişmeye başlayan düşüncelerin kıvama gelmesini bile beklemeden servis ediveriyoruz karşımızda kim varsa. Yaptığımız yemeğin tadına bakıyoruz servis etmeden önce ama kurduğumuz cümlenin sıkletine bakmıyoruz. Ağzımızdan çıkanı kulağımız duymuyor artık, muhatabımız kimse o duysun yeter, alsın ağzının payını, hah! Bir cümleyle çok şeylerin ifade edildiği, sözlerin kıymetli olduğu zamanlar geride kaldı. Şimdi çok cümleyle bir tek kıymetli fikir ifade edilemiyor; laf kalabalığından, anlamsızlığın gürültüsünden yer kalmadı zihinlerimizde kıymetli düşüncelere çünkü. Dedikodu, merak, daha çok bildiğimizi ispat, kendimizi ezdirmeme çırpıntısı, ne kadar akıllı olduğumuzu gösterme, öne çıkma, haklı çıkma, hazırcevap olma kaygıları içinde, konuşup durur olduk.

Halbuki bizim Peygamberimiz (sav) “Allah'a ve Ahiret gününe inanan kişi, ya hayır söylesin ya da sussun” buyurmuştu, bizim konuşma ölçümüz buydu, budur, bu olmalıdır. Dedikodu hayır mıdır? Büyüklere ters cevap hayır mıdır? Küçüklere azar hayır mıdır? Tartışmayı uzatacak fevri, hırçın, iğneli laflar hayır mıdır? Ya da şöyle soralım: bir gün içinde sarf ettiğimiz yüzlerce cümlenin ne kadarı hayırlıdır, gereklidir, doğrudur? Sözümüz hastaya şifa; garibe dua; virane gönüle teselli; biçareye yol; şaşırmışa istikamet; yetime şefkat; zalime tokat olmayacaksa bunca nefes niye? Bakmasını bilenler “göz iki, kulak iki, ağız tek; çok görüp çok duyup az konuşmak gerek” şeklinde yorumlamışlar yaratılışımızı. Çok basit, ama akıl dolu değil mi?

Tatlı dille, yumuşakça, gülümseyerek, düzgün bir diksiyonla, açık açık, sakin sakin konuştuğumuzda, aklımıza ilk gelen kelime yerine doğruluk ölçeği en ağır basanı seçtiğimizde, nefsimizin ya da öfkemizin bizim yerimize karar almasını engelleyebildiğimizde, her kim olursa olsun karşımızdaki kişinin de bir kalbi, onuru, hafızası olduğunu unutmadığımızda... konuşmadan bile, sadece susarak gönüller fethedebildiğimizi göreceğiz. Konuşmak bir ihtiyaçsa, dinlemek bir erdemdir. Hangimiz karşıdakinin gözlerinin içine bakıp, anlattıklarını sonuna kadar dinleyebiliyoruz? Rahmetli babaannem ''kızım, insan insanın ağusunu alır'' derdi. Sadece dinleyerek bile üşüyen ruhları ısıtabilir, kıyıda köşede kalmışlara 'değerli' olduklarını hatırlatabiliriz...

Zamanın birinde hikmet ve sezginin hakim olduğu, konuşmadan işlerin yürütüldüğü bir dergah varmış. Uzaklardan bir derviş buraya kabul edilmek, halkaya dahil olmak temennisiyle gelmiş. Kapıyı açan mürid, bir müddet sonra elinde su dolu kaseyi uzatmış ve ''dergah yeni birini kabul edemeyecek kadar dolu'' demek istemiş. Durumu anlayan derviş bahçeden bir gül yaprağı almış ve suyun üzerine bırakmış. Gül yaprağı suyun üzerinde gezinmiş ama su taşmamış. “Dergahta suyu taşırmayacak bir gül yaprağına her zaman yer vardır'' anlamını sezen mürid dergahın kapısını sonuna kadar açmış.

Kısa, öz ve tatlı anlatımı şiirlerinde yakalamış olan Yunus Emre yüzyıllar öncesinden sesleniyor bizlere, söze nokta koyar gibi:

Söz ola kese savaşı, söz ola kestire başı


Söz ola ağulu aşı, yağ ile bal ede bir söz

Sözün israfı üzerine bu kadar konuştuktan sonra artık susmak lazım olsa gerek... Selametle.

....................................................

Hatice Abla Köşesi

Fazla laf kalabalığı yapmadan şöyle kısa bir hatırlatmayla yetinelim bu ay: kalan ekmekleri atmıyoruz; ya küp küp kesip hafif fırınlayıp çorba ekmeği, ya henüz yumuşakken robottan geçirip ya da torba içinde merdaneyle ezip köfte ekmeği, ya dilimleyip kahvaltılık yumurtalı ekmek, küflenmişse de hafif ıslatıp kuş yemi yapıyoruz, değil mi? 


.................................................
Telif Hakkı: Kullandığımız fotoğrafların bazıları bizim, bazıları değil. Bilmeden üzerinde telif hakkı olan fotoğraf kullanmışsak hak sahibinden özür dileriz.

Merhaba,

Atıklarını ayrıştıranlara, yazın pet şişede su içmek yerine matara, suluk kullananlara, bir hediyeyi kat kat paketlemeyenlere, kağıtları önlü arkalı kullananlara, çöplerinin miktarını sorgulayanlara, dünyanın nereye gittiğiyle ilgilenenlere...


Bakın Hayyam ne demiş:

Yarım somunun var mı?Bir ufak da evin?

Kimselerin kulu kölesi değil misin?

Kimsenin sırtından geçindiğinden de yok ya?

Keyfine bak en hoş dünyası olan sensin...

"En hoş dünya"mızı kurmak/kurtarmak için akşam ailece bir arada olduğumuzda eşimizle çocuklarımızla, sıcacık çay sohbetlerimizde dostlarımızla, işyerimizde mesai arkadaşlarımızla ülkemizi, dünyamızı güzelleştirmenin yollarını arasak! Mahallemize, çevremize sahip çıkmayı, eşyalarımızı uzun ömürlü kullanmayı, çöplerimizi azaltmayı, yanlışa direnmeyi konuşsak! Hangi adımları atacağımızı belirlesek ve kolları sıvasak ne güzel olur. Kısa mesafelere yürüsek, toplu taşımacılığı kullansak, evlerimizi plastik çiçeklerle doldurmak yerine açelyalar, menekşeler yetiştirsek, misafirlerimize dört katlı peçeteler yerine daha incelerinden kullansak, bir adresi koca bir kağıt yerine bir takvim yaprağına yazıversek...

Bu çabamızda yöneticilerimiz, mimarlarımız, öğretmenlerimiz de yol gösterse. Yanlışları, uygulamadaki hataları, eksiklikleri, aldatıldığımız noktaları çekinmeden anlatsalar bizlere.

Bir bilgisayar mühendisinin yazıcısı bozulur, yetkilileri her aradığında 'yeni bir yazıcı almanız size daha uygun fiyata gelir' cevabını alır. Yazıcı 18 bin adet bastığında kendiliğinden duracaktır çünkü üretici böyle programlamıştır. Bunu farkeden kullanıcı bir yazılımla çipi sıfırlamayı başarır ve yazıcı çalışır. İşte bu eskime ve tamirinin yenisini almaktan pahalıya gelmesi olayına 'planlı eskime' adı verilir. Yaklaşık 50 yıldır tüm ürünlerde uygulanmaktadır. Bu yüzden annelerimiz kullandığı emektar çamaşır makinası bizim son teknoloji ürünü akıllı makinalarımızdan daha sağlamdır. Bu yüzden son derece havalı cep telefonlarımızın yedek pilleri bile üretilmemektedir. Çünkü sadece tüketmemiz ve hep tüketmemiz isteniyor dev çarkların dönmesi için. Dünya bitene kadar tüketmemiz gerekiyor.

Çok şükür ki aramızda ülkesini, geleceği düşünen, doğru işler yapmaya çalışan çeşitli mesleklerden temiz insanlar da var. Öngörülü davranıp yenilenebilir enerji alanında atılımlar yapan, geri dönüşüm tesisleri kuran iş adamlarımızdan ikisiyle kendi alanlarında mülakat yaptık. Buyrun hemen başlayalım, ilk olarak yenilenebilir enerji kaynaklarıyla ilgili mülakatımız:

-Yenilenebilir enerji nedir?

-Herhangibir yakıt kullanmadan enerji üretmek demektir. Mesela güneşi enerji üretmek için kaynak olarak kullanmaktır. Barajların yenilenebilir enerji olup olmadığı tartışmalıdır bu bakımdan, kullanılan su akıp gider, ancak geriden gelen suyla üretim devam eder, bu durumda yağmurun yağması ve akarsuyun beslenmesiyle enerji kaynağı yenilenmektedir diyebiliriz. Ayrıca, enerji üretilirken geriye atık kalmaz, doğaya herhangibir zarar verilmez.

-Yenilenebilir enerji kaynakları nelerdir?

-Güneş, rüzgar, jeotermal kaynaklar, okyanuslardaki dalgalar, hidrojen dönüşümü, vb, hiç tükenmeyecek olan, ekosistemin kendisinden mamul ve mevcut kaynaklardır. Kullanmakla bitmez yani, adından belli olduğu üzere, sürekli yenilenir.

-Jeotermal kaynak nedir?

-Yerkürenin iç ısısını enerji üretmek için kullanmaktır. Yani suyu ısıtmak için mağma ısısından faydalanılır, ısınan su hem iç mekan ısıtmasında hem de elektrik üretmekte kullanılır. Ev ve sera ısıtmakta, balık çiftliklerinde, elektrik üretiminde, soğuk hava depolarında, endüstriyel uygulamalarda bu yoldan faydalanılmaktadır.

-Jeotermal kaynaklardan faydalanma şartları nelerdir?

-Ancak jeotermal özelliği olan bir bölgede enerji üretim tesisi kurulabilir. Jeotermal özellik kısaca yer altından gelen ısıya yüzeye en yakın mesafede ulaşılabilen noktalarda mevcuttur, mesela yerin bin metre altında kullanılabilir jeotermal ısıya ulaşılabiliyorsa o bölge jeotermal kaynak açısından uygun bir bölgedir.

-Hidrojen dönüşümü nedir?

-Hidrojenle oksijenin birleşmesinden su oluşur, bu oluşum esnasında belli bir enerji açığa çıkar. Bu enerji doğrudan elektrik enerjisidir, direk olarak “hidrojen pili” olarak kullanılır. Ortamda mevcut olan hidrojen ve oksijenden faydalanılır, elde edilen su doğaya salınır. Bu su temiz olduğundan atık değildir.

-Yenilenebilir enerji kaynaklarını fosil kaynakların kullanıldığı her alanda kullanabilir miyiz?

-Kullanabiliriz. Mesela petrol yerine hidrojen piliyle çalışan araçlar mevcuttur. Bahsettiğimiz gibi elektrik üretiminde zaten kullanılmaktadır. Uygun alanlarda ısınma tamamen yenilenebilir enerji kaynaklarıyla sağlanmaktadır. Tek dezavantaj sürekliliğini sağlamak konusunda yaşanan sıkıntılardır. Mesela güneş enerjisi sürekli değil, rüzgar sürekli değil, jeotermal açıdan uygun bölgeler her yerde mevcut değil, bir de depolanması söz konusu olamıyor malesef. Bu bakımdan yenilenebilir enerji şu anda kullanılması mümkün olan yerlerde fosil yakıtın bir alternatifi olarak görülmektedir, fakat yüzde yüz yenilenebilir enerjiye geçiş henüz malesef mümkün değil.

-Daha küçük çapta, günlük olarak, evlerimizde uygulayabileceğimiz yenilenebilir enerji kullanım ya da dönüşüm yöntemleri var mı?

-En kolay uygulama çatıya güneş panelleri koymak tabi. Bunun dışında, bildiğimiz anlamda enerji üretimi evlerde küçük çapta yapılabilen bir şey olmadığından, şunu sürekli hatırda tutmakta fayda var: en iyi enerji üretim şekli mevcut enerjiyi israf etmemektir. Zaten yenilenebilir enerji bu kavram üzere bina edilen bir uygulamadır, yani kişisel değil de gezegensel boyutta enerji tasarrufundan bahsettiğimizi söyleyebiliriz.

-Teşekkürler, iyi çalışmalar.

-Rica ederim, hayırlı günler.

Hem miktarı sınırlı olan, doğaya atık olarak geri dönen, her türlü çevre kirliliğine, hatta savaşlara sebep olan, hem de çok pahalı olan fosil atıklara her bakımdan alternatif olan yenilenebilir enerji konusunda uyanık olmamız, elimizden gelen yerde desteklememiz gerekiyor. Bunun yanında, geri dönüşümü de hayatımıza yerleştirmemiz gerekiyor artık. Çocuklarımıza da çöpleri ayrıştırıp dönüştürmenin önemini aşılamamız son derece önemli. Bu konuda da yetkili şirketlerden birinin yöneticisiyle görüştük, buyrun kısaca geri dönüşüm konusunu da bir bilenden öğrenelim:

-Merhaba, kısaca geri dönüşümün tanımını alabilir miyiz acaba?

-Tabi, geri dönüşüm yeniden değerlendirme imkanı olan atıkların çeşitli fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerden geçirilerek ikincil hammaddeye dönüştürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesine denir.

-Geri dönüşüm süreci nasıl işler?

-Geri dönüşüm atığın kaynağında başlar. Geri dönüştürülebilen atık diğer atıklarla karıştırıldığında yeniden üretilen hammadde düşük kaliteli olmakta malesef. Bu yüzden en önemli aşama ilk aşama, yani çöpü baştan ayrıştırma aşamasıdır. Bundan sonrası dönüşüm tesisinde takip eden aşamalardır.

-Hangi malzemeler dönüştürülebilir?

-Demir, çelik, bakır, alüminyum, kurşun, pil, kağıt, plastik, kauçuk, cam, motor yağları, atık yağ, akü, araç lastikeri, beton, röntgen filmleri, elektronik atıklar, organik atıklar... yani neredeyse tüm çöpler dönüştürülebilir.

-Dönüşümden elde edilen kazancı rakamlarla ifade edebilir misiniz?

-Mesela 1 ton plastiğin dönüştürülmesi sonucu 14.000 kw enerji elde edilir, bu da yılda 4 milyon kw enerji tasarrufu demektir. 1 ton camın dönüştürülmesiyle 100 lt benzin tasarrufu sağlanır, yani burada ülke genelinde yıllık 30 milyon litre benzin tasarrufundan bahsediyoruz. 1 ton metal atık 1300 kg hammadde tasarrufu sağlar. 1 ton kullanılmış kağıt dönüştürüldüğünde 85 metrekare ormanlık alan korunur, bu da yılda 40 bin hektar orman demektir.

-Bunlar çok çarpıcı rakamlar, unutmasak iyi olur. Peki dönüştürülemeyen çöpler ne yapılır?

-Dönüştüremediğimiz atıkları üzenli depolama dediğimiz bir sistemle yer altına gömüyoruz, tabiri caiz ise. Bunu yaparken sızıntı sularını ve depo gazını doğaya salmayacak bir tasarım kullanıyoruz, yani düzenli depolamayı çöplerin yığın halinde biriktirildiği alanlarla karıştırmamak lazım. Bu düzenli depolama alanlarımızın üstü de yeşil alan olarak değerlendiriliyor.

-Verdiğiniz bilgiler için teşekkür ederiz, iyi çalışmalar.

-Teşekkürler.

Gördüğümüz gibi, bu iki kısa görüşmeden bile israf yapmamaya özen göstermenin, çöplerimizi basitçe ayrıştırmanın, çok basit günlük yöntemlerle doğaya azıcık daha saygılı davranmanın ne kadar kolay ve önemli olduğu anlaşılıyor. Bilinçi olalım, çocuklarımız da bilinçli olsun, gezegenimize sahip çıkalım. Hiç zor değil. Henüz geç de değil; ama geç olmasını beklememek lazım.

Selametle kalınız...

.....................................................

Hatice Abla Köşesi

Bu ay Hatice Abla'nın çabuk turşu tarifini yazacaktık ama, Cafe Fernando'da gördüğümüz bu fantastik ekmek tarifini atlayamadık. Geçen aydan devam mahiyetinde şurada bulabileceğiniz ekmek tarifi kesinlikle denemeye değer. Ne kadar emekli, ne kadar zormuş ekmek yapmak meğer! Şimdi çok daha zor geliyor atılan ekmekleri görmek. Sadece ekmek için sarfedilen çabayı tecrübe etmek, ekmeğin kıymetini anlamak için bile denemek lazım, bir kez de olsa ekmek yapmak lazım. Tüketim dünyasında geldiğimiz yeri göstermek için ekmeğin hikayesi yeter de artar, görmek isteyen gözlere. Israf olmasın, afiyet olsun!